Мухаммадсаид Мамасаидов родился в Ташкенте, вырос в семье айтишников и окончил филиал южнокорейского Университета Инха по направлению «Программная инженерия». На 2-м курсе парень заинтересовался обработкой естественного языка и создал сервис автокоррекции узбекского, который позже перерос в ИИ-переводчик тюркских языков Tilmoch.
Сейчас платформой ежемесячно пользуются 200 тысяч человек. За время работы стартап привлек свыше $300 тысяч грантовых и венчурных средств, а в 2025 году Tilmoch оценили в $1,5 млн.
Для совместного проекта Digital Business и Astana Hub «100 стартап-историй Центральной Евразии» Мухаммадсаид рассказал, почему универсальные LLM-боты плохо справляются с тюркскими языками, с какими барьерами столкнулся Tilmoch при выходе на рынок Казахстана и как сервис планирует вырасти в полноценный суперапп.
«Собрали корпус из 35 тысяч книг на узбекском языке»
— Мухаммадсаид, почему заинтересовались ИИ-переводом и обработкой естественного языка? С чего начался этот проект?
— На 2-м курсе университета был предмет «Структура данных и алгоритмы», и по нему нужно было сделать проект. Тогда меня волновало, что большинство операционных систем нативно не поддерживали коррекцию узбекского языка, поэтому решил создать сервис для автоисправления ошибок.
Узбекский — сложный язык: к корню приклеивается множество суффиксов и других аффиксов, которые меняют форму слова. К тому же у узбекского два алфавита — на латинице и кириллице, помимо этого люди говорят на русском и английском, а еще есть большое количество диалектов. Многие применяют нелитературные формы или ошибаются в заимствованных из арабского словах. Все это приводит к тому, что цифровизация языка страдает: сложно использовать его для поиска в интернете и развивать какие-то сервисы, потому что люди пишут одни и те же слова по-разному. Мне хотелось привести разные варианты написания к единому стандарту.
— Что представляла собой первая версия сервиса автокоррекции?
— Она была очень простой: программный код без какого-либо пользовательского интерфейса. Брали список слов на узбекском и список из 150-200 возможных окончаний и механически комбинировали их.
Полученные результаты сравнивали со словарем: если форма есть в словаре или в загруженном тексте — алгоритм считал его правильным, если нет — выдавал ошибку. Способ топорный и неполноценный. Пользователей раздражало, когда правильное слово помечалось ошибочным только потому, что конкретной формы не оказалось в базе. После окончания проекта захотел сделать полноценную систему, которая знала бы все правила узбекского языка и алгоритмически понимала структуру каждого слова.
— Как проект по автокоррекции узбекского языка вырос в полноценный стартап?
— В то время понимания, как делать стартапы, не было совсем. Сначала хотели запустить клон Grammarly для узбекского языка — веб-сайт, куда люди вставляют текст и проверяют ошибки. Сделал первую веб-версию, но ею никто не пользовался. Стало понятно, что нужно заниматься маркетингом и рекламой, а не только писать код.
Затем узнал про конкурс мобильных приложений mGovAward, организованный IT Park Uzbekistan совместно с Министерством цифровых технологий и Правительством ОАЭ. Для участия требовалась команда, поэтому привлек двух одногруппников — дизайнера и специалиста по данным. Весной 2022 года разработали мобильную клавиатуру для узбекского языка с предиктивным вводом и автоисправлением. Лингвиста в команде не было, поэтому пришлось самостоятельно изучать учебники по грамматике: разбираться, как работают 150-200 видов аффиксов и как они меняют корень слова. Использовали наработки ученых по турецкому и финскому языкам, консультировались со специалистами. На основе словарей, правил и анализа текстов новостей итеративно обучали модель. В итоге проект занял первое место и получил $50 тысяч.
— Что произошло с проектом после победы в конкурсе?
— Вскоре выяснилось, что мобильную клавиатуру крайне сложно монетизировать, и поэтому решили сделать продвинутый модуль проверки орфографии узбекского языка, который получил название Tahrirchi. Он должен был работать как плагин для Microsoft Word — в Узбекистане им пользуются почти во всех организациях, и людям удобнее проверять документы прямо в процессе работы.
Параллельно углубились в исправление сложных грамматических и стилистических ошибок, пунктуацию. Чтобы обучить модель, требовался масштабный цифровой корпус языка, а больших данных по узбекскому тогда не существовало. Собирать их только из новостных сайтов нельзя было — там слишком однообразный и скудный словарный запас. Стало понятно, что нужные нам данные находятся в бумажных книгах на узбекском языке.
Мы брали доступные электронные издания, а редкие книги разыскивали в магазинах, выкупали у букинистов и сканировали. В итоге нам удалось собрать около 35 тысяч оцифрованных текстов в единый языковой корпус. С этим продуктом пошли в государственный сектор, однако с госучреждениями работать оказалось тяжело, стали дальше искать свой product-market fit.
В конце 2023 года приняли участие в конкурсе President Tech Award. Проект победил в направлении «Искусственный интеллект» и получил $100 тысяч. Деньги позволили полностью переосмыслить продукт и найти нишу, за которую рынок действительно был готов платить. Рассматривали распознавание речи, голосовых ботов, решения по компьютерному зрению. Но когда проанализировали статистику поисковых запросов в Google, увидели, что есть колоссальная потребность в качественном переводе. ChatGPT и Claude тогда слабо знали узбекский, а Google Translate выдавал неестественный машинный текст. Весь 2024 год посвятили разработке специализированного переводчика, используя грантовые деньги на серверы, обучение моделей и маркетинг. В сентябре 2024 года платформа Tilmoch вышла в публичный релиз.
— Чем отличается перевод Tilmoch от универсальных моделей вроде ChatGPT или Claude?
— Все большие языковые модели фундаментально мыслят на английском языке. Тюркские языки — малоресурные, то есть оцифрованных материалов, на которых ИИ мог бы обучаться, очень мало. Из-за этого при генерации на узбекском или казахском тексты получаются неестественными: чувствуется машинный англоязычный синтаксис. К тому же универсальные чат-боты могут терять фрагменты текста при переводе длинных документов, искажать смысл или обрывать генерацию на полуслове.
Tilmoch предназначен только для перевода, поэтому он не теряет фрагменты и не искажает смысл. Мы регулярно проводим слепые тесты с профессиональными лингвистами, сопоставляя результаты нашей модели, Google Translate и LLM-ботов. В 80-90% случаев эксперты отдают предпочтение переводу Tilmoch благодаря естественности синонимов и точности формулировок.
Чтобы добиваться такого качества без гигантских бюджетов на серверы, сделали две модели: легкую быструю и тяжелую, но более глубокую. Базовая модель мгновенно переводит текст и закрывает повседневные задачи. Если пользователю нужно улучшить работу, в интерфейсе есть специальные инструменты. Кнопка «Отполировать» включает тяжелую нейросеть, которая оценивает контекст всего абзаца, сверяется с базой памяти переводов и находит наиболее живые конструкции. Если изначальный вариант был точным, алгоритм оставляет его без изменений, а если видит неестественный оборот, то перефразирует.
«После Сан-Франциско выросли амбиции и аппетиты команды»
— В сентябре 2025 года вы привлекли $150 тысяч от трех венчурных фондов. Как получилось найти инвестиции?
— После официального релиза Tilmoch начал последовательно захватывать разные сегменты аудитории: сервис стал популярен среди госслужащих, юристов, маркетологов, блогеров и SMM-специалистов. Выручка стабильно росла, и к моменту переговоров с фондами вышли на ежемесячный доход (MRR) в $8-9 тысяч.
Нас заметил Даврон Парманов, операционный партнер венчурного фонда Aloqa Ventures. Он вышел на связь и предложил поднять раунд инвестиций. Aloqa Ventures выступил лид-инвестором сделки и привлек к участию еще два локальных фонда — IT Park Ventures и Yoshlar Ventures. В итоге стартап получил рыночную оценку в $1,5 млн. Каждый из трех фондов вложил от $40 до $60 тысяч, суммарно закрыв раунд на $150 000.
— В 2025 году вы также участвовали в Silicon Valley Residency и акселераторе AlchemistX в США. Что дала вам эта поездка?
— Программа проходила при участии Astana Hub, IT Park Uzbekistan, Alchemist Accelerator и Silkroad Innovation Hub. Фонды Astana Hub Ventures и IT Park Ventures получили миноритарные доли в стартапе в обмен на доступ к программе, менторской поддержке и международным возможностям.
Три месяца в Сан-Франциско поменяли восприятие бизнеса. Обучение в акселераторе AlchemistX было посвящено в основном B2B-продажам: еженедельно опытные фаундеры проводили воркшопы, с нами работал персональный трекер от Alchemist, а завершилось все классическим Demo Day, где питчили проекты перед американскими инвесторами.
Главный инсайт, который привез из Долины, — понимание масштаба рынка и совершенно иной готовности к риску. В Центральной Азии миллион долларов выручки часто считают пределом мечтаний и конечной целью, а в США это лишь отправная точка. Там огромная концентрация талантов: на профильных площадках каждый вечер проходит с десяток встреч, где можно знакомиться и собирать проекты. Американские инвесторы готовы вкладывать деньги даже в сырые идеи, если фаундер уверен в себе и горит делом. После этой поездки выросли амбиции и аппетиты команды.
— Как построена монетизация? Какой доход приносит стартап и в каком сегменте выручка больше?
— Текущий MRR составляет $22-23 тысячи, есть цель до конца года дойти до $30 тысяч. Основную долю выручки генерирует B2C-сегмент.
Если говорить про монетизацию B2C, то в Узбекистане у нас более 200 тысяч активных пользователей в месяц и около 1,2 млн визитов. Примерно 98% аудитории пользуются платформой бесплатно с ограничением по объему символов — удерживаем этот трафик осознанно, так как он дает стабильный приток данных для дообучения моделей и расширения охвата. Постоянно оплачивают подписку 4 000-4 200 пользователей. Базовый тариф стоит $4 в месяц, а максимальный — $15.
В сегменте B2B сотрудничаем примерно со 150 компаниями из Узбекистана. Корпоративные заказчики покупают командные пакеты доступов по цене от $200 в год за рабочее место.
Среди наших B2B-клиентов, например, команда локализации сервиса Yandex Go, а также онлайн-кинотеатры Кинопоиск и iTV, которые используют продукт для перевода субтитров. Еще у нас есть технология ИИ-озвучки. Она пока не подходит для дубляжа художественных фильмов или сериалов, но уже успешно используется одним из наших клиентов для перевода обучающих курсов на узбекский.
Что касается более сложных интеграций, то подключение по API стоит $500-1000 в год — под каждый крупный бизнес разрабатываем индивидуальные шлюзы и кастомные решения. Также готовим размеченные дата-сеты для банков, которые тренируют собственные внутренние языковые модели на узбекском языке.
«В тюркских языках критически не хватает готовых корпусов текстов»
— Как проходило масштабирование на казахский и другие языки?
— Казалось, что отработана универсальная формула. Для каждого нового языка делали alignment — выравнивание параллельных текстов. То есть брали одну и ту же книгу на русском, английском и целевом языке и сопоставляли по предложению, чтобы модель видела, как одна и та же мысль формулируется на разных языках. В 2025 году так добавили казахский язык, используя около 4 000 книг и тексты из открытых источников, но качество перевода оказалось не очень хорошим.
Чтобы понять, в чем проблема, провели небольшой кастдев с профессиональными филологами, переводчиками и копирайтерами из Казахстана. Выяснилось, что огромная часть казахоязычного контента в интернете и в современных печатных книгах содержит большое количество машинного перевода и калькированные конструкции с русского языка. Модель обучалась на этих данных, поэтому наш перевод тоже был «ИИ-шным». Подобная проблема возникла и с другими тюркскими языками.
Масштабироваться в Казахстане оказалось сложно еще и потому, что физически не находимся в стране, – трудно улавливать отклик аудитории. Сейчас ошибки в модели исправили, перевод звучит более естественно, но заходить на казахский рынок думаем через смежные инструменты — словари или сервисы проверки копирайтинга. Пока что в Казахстане у нас около 20 тысяч пользователей ежемесячно, из них примерно 300 оплачивают подписку.
— На платформе Tilmoch доступны 16 языков, в том числе азербайджанский, грузинский и даже корейский. Планируете ли вы добавлять новые языки и какие цели ставите на ближайший год?
— Добавление и качественная настройка одного языка с нуля занимает 3-4 месяца. Пока решили остановиться и бросить все силы на повышение качества перевода у казахского, кыргызского, таджикского, каракалпакского и азербайджанского языков. Критически не хватает готовых корпусов текстов, поэтому сейчас применяем аугментацию данных: с помощью сторонних LLM генерируем необходимые синтаксические конструкции, проверяем их качество и дообучаем собственный алгоритм.
Глобально стремимся превратить сервис в языковой суперапп: уже добавили словесные головоломки, в которые ежедневно играют больше тысячи человек, и запустили транскрибацию звуковых файлов на узбекском и казахском языках: система обрабатывает 50-60 часов аудио в сутки. Развиваем портал с правилами правописания и генерацией типовых документов и договоров.
В планах на ближайший год выпустить мобильные клавиатуры для нового узбекского алфавита на основе латиницы, чтобы помочь людям быстрее к нему привыкнуть, полноценно оцифровать язык и сделать его удобным для пользователей.
Наша стратегическая цель — нарастить трафик с текущих 1,2 млн до 5 млн визитов в месяц. Собрав многомиллионную аудиторию с качественным трафиком, рассматриваем возможность выйти на сделку или интегрироваться с крупными цифровыми экосистемами в регионе.
Өзбек жігіті түркі тілдеріне аударма жасайтын ЖИ-сервис әзірледі. Стартап $1,5 млн-ға бағаланды
Мұхаммадсаид Мамасаидов Ташкентте дүниеге келген. Ақпараттық технологиялар саласында жұмыс істейтін отбасында өскен ол Оңтүстік Кореяның Инха университеті филиалында «Бағдарламалық инженерия» мамандығын тәмамдаған. ЖОО-ның 2-курсынан бастап жігіт табиғи тілді өңдеуге қызығып, өзбек тіліндегі мәтінді автоматты түрде түзететін сервис жасады. Кейін бұл жоба түркі тілдеріне арналған Tilmoch ЖИ-аудармашысына айналды.
Платформаны ай сайын 200 мың адам пайдаланады. Осы уақытқа дейін стартап гранттар мен венчурлік инвестиция түрінде $300 мыңнан астам қаржы тартқан. Ал 2025 жылы оның құны $1,5 млн деп бағаланды.
Digital Business пен Astana Hub бірлесіп жүргізіп жатқан «Орталық Еуразияның 100 стартап тарихы» жобасы аясында Мұхаммадсаид әмбебап LLM-боттардың түркі тілдерімен неге нашар жұмыс істейтінін, Tilmoch-тың Қазақстан нарығына шығу кезінде қандай кедергілерге тап болғанын және сервистің толыққанды супераппқа айналуды қалай жоспарлап отырғанын айтып берді.
«Өзбек тіліндегі 35 мың кітапты цифрландырдық»
— Мұхаммадсаид, неге ЖИ арқылы аударма жасауға және табиғи тілді өңдеуге қызықтыңыз? Бұл жоба қалай басталды?
— Университеттің 2-курсында «Деректер құрылымы және алгоритмдер» пәнінен жоба жасау керек болды. Сол кезде операциялық жүйелердің басым бөлігі өзбек тіліндегі мәтінді түзетуді бастапқыдан қолдамайтыны алаңдатты. Сондықтан қателерді автоматты түрде түзететін сервис жасаймын деп шештім.
Өзбек тілі — күрделі жалғамалы тіл. Яғни сөздің түбіріне көптеген жұрнақ пен басқа да қосымшалар жалғанып, оның тұлғасын өзгертеді. Оның үстіне өзбек тілінің латын және кирилл әліпбиіне негізделген екі жазу жүйесі бар. Бұдан бөлек, адамдар орысша және ағылшынша сөйлейді, диалектілер де көп. Көпшілік әдеби тілге жатпайтын сөз тұлғаларын қолданады немесе араб тілінен енген сөздерді қате жазады. Мұның бәрі тілді цифрландыруды қиындатады: интернеттен ақпарат іздеу кезінде оны пайдалану да, қандай да бір сервистерді дамыту да оңай емес, өйткені адамдар бір сөзді әртүрлі жазады. Мен осының бәрін бір жүйеге келтіргім келді.
— Автоматты түзету сервисінің алғашқы нұсқасы қандай болды?
— Ол өте қарапайым еді: пайдаланушы интерфейсі жоқ бағдарламалық код қана болды. Өзбек тіліндегі сөздер тізімін және ықтимал 150-200 жалғау мен жұрнақтың тізімін алып, оларды механикалық түрде біріктіретінбіз.
Барлығын сөздікпен салыстыратынбыз: егер сөздің белгілі бір тұлғасы сөздікте немесе жүктелген мәтінде бар болса, алгоритм оны дұрыс деп қабылдайтын, ал болмаса, қате деп көрсететін. Бұл тым қарабайыр әрі толыққанды емес әдіс еді. Белгілі бір сөз тұлғасы базада болмағаны үшін дұрыс жазылған сөздің өзін қате деп көрсеткенде, пайдаланушылардың ашуы келетін. Жобаны аяқтағаннан кейін өзбек тілінің барлық ережесін білетін және әр сөздің құрылымын алгоритм арқылы түсінетін толыққанды жүйе жасағым келді.
— Өзбек тілін автоматты түрде түзету жобасы қалай толыққанды стартапқа айналды?
— Ол кезде стартапты қалай жасау керегін мүлде білмейтінбіз. Алдымен өзбек тіліндегі Grammarly нұсқасын жасағымыз келді. Ол — адамдар мәтінін енгізіп, қатесін тексере алатын веб-сайт. Алғашқы веб-нұсқасын жасадым, бірақ оны ешкім пайдаланбады. Сонда код жазумен ғана шектелмей, маркетинг пен жарнамаға да көңіл бөлу керегін түсіндім.
Кейін IT Park Uzbekistan-ның Цифрлық технологиялар министрлігі және БАӘ Үкіметімен бірлесіп ұйымдастырған mGovAward мобильді қосымшалар байқауы туралы білдім. Байқауға қатысу үшін команда керек болды. Сондықтан бір топта оқыған екі жігітті — дизайнер мен деректер жөніндегі маманды шақырдым. 2022 жылдың көктемінде өзбек тіліне арналған болжамды енгізу және автоматты түзету функциялары бар мобильді пернетақта жасадық. Командада лингвист болмағандықтан, грамматика оқулықтарын өзім зерттеуге тура келді: 150-200 түрлі қосымшаның қалай жұмыс істейтінін, олардың сөз түбірін қалай өзгертетінін қарастырдым. Түрік және фин тілдерін зерттеген ғалымдардың еңбектерін пайдаландық, мамандармен кеңестік. Сөздіктер, ережелер және жаңалық мәтіндерін талдау негізінде модельді біртіндеп жетілдіріп отырдық. Нәтижесінде жоба бірінші орын алып, $50 мың сыйақы алды.
— Байқауда жеңіске жеткеннен кейін жобамен не болды?
— Көп ұзамай мобильді пернетақтадан табыс табу өте қиын екені белгілі болды. Сондықтан өзбек тіліндегі орфографияны тексеруге арналған жетілдірілген модуль жасауды шештік. Оны Tahrirchi деп атадық. Ол Microsoft Word-қа арналған плагин ретінде жұмыс істеуі керек болды. Өзбекстанда бұл бағдарламаны барлық дерлік ұйым пайдаланады, сондықтан адамдарға құжатпен жұмыс істеп отырып, мәтінді бірден тексерген ыңғайлы.
Сонымен қатар күрделі грамматикалық және стилистикалық қателерді түзетуге, тыныс белгілеріне тереңірек көңіл бөле бастадық. Модельді оқыту үшін тілдің ауқымды цифрлық корпусы қажет болды. Ал ол кезде өзбек тілі бойынша үлкен көлемді деректер жоқ еді. Оларды тек жаңалық сайттарынан жинау мүмкін емес. Себебі, ондағы сөздік қоры тым біркелкі әрі жұтаң. Қажетті деректер өзбек тіліндегі қағаз кітаптарда екенін түсіндік.
Қолда бар электронды басылымдарды жинадық, ал сирек кездесетін кітаптарды дүкендерден іздеп, букинистерден сатып алып, сканерледік. Нәтижесінде 35 мыңға жуық цифрлық көшірмені бір тілдік корпусқа біріктіре алдық. Осы өніммен мемлекеттік секторға шықтық. Алайда мемлекеттік мекемелермен жұмыс істеу қиын екен. Сондықтан нарықта нақты кімге және қандай өнім қажет екенін әрі қарай іздей бердік.
2023 жылдың соңында President Tech Award байқауына қатыстық. Жоба «Жасанды интеллект» бағыты бойынша жеңімпаз атанып, $100 мың алды. Бұл қаржы өнімді түбегейлі қайта қарауға және нарықтың шынымен ақша төлеуге дайын бағытын табуға мүмкіндік берді. Сөйлеуді тану, дауыстық боттар, компьютерлік көру технологияларына арналған шешімдерді қарастырдық. Бірақ Google-дағы іздеу сұраныстарының статистикасын талдаған кезде сапалы аудармаға деген сұраныстың өте жоғары екенін байқадық. Ол кезде ChatGPT пен Claude өзбек тілін нашар білетін, ал Google Translate табиғи емес, машина жасағандай мәтін шығаратын. 2024 жылдың барлығын арнайы аудармашы жасауға арнадық. Грант қаржысын серверлерге, модельдерді оқытуға және маркетингке жұмсадық. 2024 жылдың қыркүйегінде Tilmoch платформасы көпшілікке қолжетімді болды.
— Tilmoch-тың аудармасы ChatGPT немесе Claude сияқты әмбебап модельдерден несімен ерекше?
— Барлық ірі тілдік модельдердің негізінде ағылшын тілі жатыр. Ал түркі тілдері — ресурсы аз тілдер. Яғни ЖИ-ді үйретуге болатын цифрландырылған материалдар өте аз. Сондықтан өзбек немесе қазақ тілінде мәтін құрастырғанда, нәтиже табиғи шықпайды: ағылшын тілінің машинаға тән сөйлем құрау үлгісі байқалып тұрады. Бұған қоса, әмбебап чат-боттар ұзақ құжаттарды аударған кезде мәтіннің кейбір бөлігін түсіріп алуы, мағынасын бұрмалауы немесе сөйлемді аяқтамай тоқтап қалуы мүмкін.
Tilmoch тек аударма жасауға арналған. Сондықтан ол мәтіннің бөліктерін жоғалтып алмайды әрі мағынасын бұрмаламайды. Біз кәсіби лингвистермен үнемі жасырын тест өткізіп, өз моделіміздің нәтижесін Google Translate және LLM-боттардың аудармаларымен салыстырамыз. 80-90% жағдайда мамандар Tilmoch аудармасын таңдайды. Бұған синонимдердің табиғи қолданылуы мен тұжырымдардың дәлдігі себеп.
Серверлерге орасан көп қаржы жұмсамай-ақ осындай сапаға қол жеткізу үшін екі модель жасадық: бірі жеңіл әрі жылдам, екіншісі ауырлау, бірақ мәтінді тереңірек талдайды. Негізгі модель мәтінді бірден аударып, күнделікті қажетке жарайтын жұмыстарды атқарады. Ал пайдаланушы аударманы жетілдіргісі келсе, интерфейсте арнайы құралдар бар. «Жетілдіру» батырмасын басқанда мәтіннің бүкіл абзацтағы мағынасын талдайтын, бұрынғы аудармалар базасымен салыстыратын әрі ең табиғи нұсқаларды табатын күрделі нейрондық желі іске қосылады. Егер бастапқы аударма дәл болса, алгоритм оны өзгертпейді. Ал табиғи естілмейтін тіркес байқалса, оны қайта құрастырады.
«Сан-Францискодан кейін команданың мақсаты да, тәбеті де өсті»
— 2025 жылдың қыркүйегінде үш венчурлік қордан $150 мың инвестиция тарттыңыздар. Инвестицияны қалай таба алдыңыздар?
— Tilmoch ресми түрде іске қосылғаннан кейін әртүрлі аудитория сегменттеріне біртіндеп ене бастады: сервисті мемлекеттік қызметкерлер, заңгерлер, маркетологтар, блогерлер және SMM мамандары белсенді қолдана бастады. Түсім тұрақты өсіп отырды. Қорлармен келіссөз жүргізе бастаған кезде ай сайынғы табысымыз (MRR) $8-9 мыңға жеткен еді.
Бізді Aloqa Ventures венчурлік қорының операциялық серіктесі Даврон Парманов байқап қалды. Ол бізбен байланысып, инвестициялық раунд ашуды ұсынды. Aloqa Ventures мәміледе негізгі инвестор болды. Сонымен қатар тағы екі жергілікті қорды — IT Park Ventures пен Yoshlar Ventures-ті қатысуға тартты. Нәтижесінде стартаптың нарықтағы бағасы $1,5 млн болды. Үш қордың әрқайсысы $40-60 мыңнан инвестиция салып, раундты жалпы $150 мың көлемінде жапты.
— 2025 жылы АҚШ-тағы Silicon Valley Residency бағдарламасы мен AlchemistX акселераторына да қатыстыңыздар. Бұл сапар сіздерге не берді?
— Бағдарлама IT Park Uzbekistan, Alchemist Accelerator, Astana Hub және Silkroad Innovation Hub қатысуымен өтті. Astana Hub Ventures және IT Park Ventures қорлары бағдарламаға, менторлық қолдауға және халықаралық мүмкіндіктерге қол жеткізу үшін стартаптағы миноритарлық үлесті алды.
Сан-Францискода өткізген үш ай бизнесті қабылдауымызды өзгертті. AlchemistX акселераторындағы оқудың негізгі бөлігі B2B сатылымдарына арналды: тәжірибелі стартап құрылтайшылары апта сайын воркшоптар өткізді, бізбен Alchemist-тің жеке трекері жұмыс істеді. Бағдарлама америкалық инвесторларға жобаларымызды таныстырған дәстүрлі Demo Day-мен аяқталды.
Кремний алқабынан алып келген ең маңызды түсінігім — нарықтың ауқымын және тәуекелге деген көзқарастың мүлде басқаша екенін түсіну. Орталық Азияда $1 млн табысқа жетуді көбіне арманның шегі әрі түпкі мақсат деп қабылдайды. Ал АҚШ-та бұл — басталатын нүкте ғана. Онда талант өте көп шоғырланған: салалық алаңдарда күн сайын кешке он шақты кездесу өтеді. Сол жерде танысып, түрлі жобалар құруға болады. Америкалық инвесторлар стартап құрылтайшысы өзіне сенімді болып, ісіне шын берілсе, әлі шикі идеяларға да қаржы салуға дайын. Осы сапардан кейін команданың мақсаты да, тәбеті де өсті.
— Монетизация қалай құрылған? Стартап қанша табыс әкеледі және қай бағытта түсім көбірек?
— Қазіргі MRR $22-23 мыңды құрайды. Жыл соңына дейін $30 мыңға жеткізуді мақсат етіп отырмыз. Түсімнің негізгі бөлігін B2C сегменті береді.
B2C монетизациясына келсек, Өзбекстанда ай сайын 200 мыңнан астам белсенді пайдаланушымыз бар және олар платформаға айына шамамен 1,2 млн рет кіреді. Аудиторияның шамамен 98%-ы символ санына шектеу қойылған тегін нұсқаны пайдаланады. Бұл трафикті әдейі сақтап отырмыз, өйткені ол модельдерді әрі қарай үйретуге қажетті деректердің тұрақты түсімін қамтамасыз етеді және аудиторияны кеңейтуге мүмкіндік береді. Қазір 4 000-4 200 пайдаланушы жазылым ақысын тұрақты төлейді. Негізгі тариф айына $4 болса, ең қымбаты — $15.
B2B сегментінде Өзбекстандағы шамамен 150 компаниямен жұмыс істейміз. Корпоративті клиенттер бір жұмыс орнына жылына $200-ден басталатын бағамен топтық қолжетімді пакеттер сатып алады.
B2B клиенттеріміздің қатарында, мысалы, Yandex Go сервисінің жергілікті нұсқасын тілге бейімдейтін команда бар. Сондай-ақ Kinopoisk пен iTV онлайн-кинотеатрлары өнімімізді субтитр аударуға пайдаланады. Бұдан бөлек, ЖИ арқылы дыбыстау технологиямыз бар. Ол әзірге көркем фильмдер мен сериалдарды дубляж жасауға жарамайды. Бірақ клиенттеріміздің бірі оны оқу курстарын өзбек тіліне аудару үшін сәтті қолданып жүр.
Күрделірек интеграцияларға келсек, API арқылы қосылу жылына $500-1000 тұрады. Әрбір ірі бизнеске жеке шлюздер мен арнайы шешімдер әзірлейміз. Сонымен қатар өзбек тілінде ішкі тілдік модельдерін үйретіп жатқан банктер үшін алдын ала белгіленген деректер жиынтығын дайындап жатырмыз.
«Түркі тілдерінде дайын мәтін корпустары өте тапшы»
— Қазақ тіліне және басқа тілдерге ауқымын қалай кеңейттіңіздер?
— Әмбебап тәсілін тапқан сияқтымыз. Әр жаңа тіл үшін alignment, яғни параллель мәтіндерді сәйкестендіру әдісін қолдандық. Мысалы, бір кітаптың орысша, ағылшынша және қажетті тілдегі нұсқаларын алып, сөйлем-сөйлемімен салыстыратынбыз. Осылайша модель бір ойдың әр тілде қалай жеткізілетінін көретін. 2025 жылы осы тәсілмен қазақ тілін қостық. Ол үшін шамамен 4 000 кітап пен ашық дереккөздердегі мәтіндерді пайдаландық. Бірақ аударма сапасы көңілдегідей болмады.
Мәселенің неде екенін түсіну үшін Қазақстандағы кәсіби филологтармен, аудармашылармен және копирайтерлермен шағын кастдев өткіздік. Сонда интернеттегі және қазіргі баспа кітаптарындағы қазақша контенттің өте үлкен бөлігінде машиналық аударма мен орыс тілінен тікелей аударылған құрылымдар көп екені анықталды. Модель осы деректермен оқытылғандықтан, біздің аудармамыз да «ЖИ жасағандай» болып шықты. Осындай мәселе басқа түркі тілдерінде де кездесті.
Қазақстанда ауқымды жұмыс істеу біз елде физикалық тұрғыда болмағандықтан да қиын болды. Себебі, аудиторияның пікірін дер кезінде сезіну оңай емес. Қазір модельдегі қателерді түзеттік, аударма мейілінше табиғи шықты. Бірақ қазақ нарығына алдымен сөздіктер немесе мәтін сапасын тексеру сервистері сияқты қосымша құралдар арқылы кіруді ойлап отырмыз. Қазір Қазақстанда ай сайын шамамен 20 мың пайдаланушымыз бар, олардың 300-ге жуығы жазылым ақысын төлейді.
— Tilmoch платформасында 16 тіл қолжетімді. Олардың ішінде әзербайжан, грузин және тіпті кәріс тілдері де бар. Жаңа тілдер қосуды жоспарлап отырсыздар ма? Ал алдағы бір жылға қандай мақсат қойдыңыздар?
— Бір тілді нөлден бастап қосып, сапасын толық баптауға 3-4 ай кетеді. Әзірге жаңа тіл қосуды тоқтатып, қазақ, қырғыз, тәжік, қарақалпақ және әзербайжан тілдеріндегі аударма сапасын арттыруға бар күшімізді саламыз деп шештік. Дайын мәтін корпустары өте тапшы. Сондықтан қазір деректерді толықтыру әдісін қолданып жатырмыз: сыртқы LLM-дердің көмегімен қажетті синтаксистік құрылымдарды жасаймыз, олардың сапасын тексереміз және өзіміздің алгоритмді жетілдіреміз.
Жалпы мақсатымыз — сервисті тілдік супераппқа айналдыру. Қазір күн сайын мыңнан астам адам ойнайтын сөзжұмбақтар мен сөздік ойындарды қостық. Сондай-ақ өзбек және қазақ тілдеріндегі аудиофайлдарды мәтінге айналдыру қызметін іске қостық. Жүйе тәулігіне 50-60 сағаттық аудионы өңдейді. Бұдан бөлек, емле ережелері мен дайын құжаттар және келісімшарттар жасауға арналған портал дамытып жатырмыз.
Алдағы бір жылда латын әліпбиіне негізделген жаңа өзбек әліпбиіне арналған мобильді пернетақта шығаруды жоспарлап отырмыз. Бұл адамдардың жаңа әліпбиге тезірек үйренуіне, тілді толық цифрландыруға және оны пайдаланушыларға ыңғайлы етуге көмектеседі.
Біздің стратегиялық мақсатымыз — қазіргі ай сайынғы 1,2 млн кіру көрсеткішін 5 млн-ға жеткізу. Сапалы трафигі бар миллиондаған аудитория жинағаннан кейін өңірдегі ірі цифрлық экожүйелердің біріне қосылу немесе олармен мәміле жасау мүмкіндігін қарастырамыз.
Uzbek Founder Builds AI Translator for Turkic Languages, Startup Valued at $1.5M
Mukhammadsaid Mamasaidov was born in Tashkent and grew up in a family of IT professionals. He graduated from the Tashkent branch of South Korea’s Inha University with a degree in Software Engineering. In his second year at university, he became interested in natural language processing and built an autocorrect tool for Uzbek. That project later grew into Tilmoch, an AI-powered translator for Turkic languages.
The platform now has 200,000 monthly users. Since its launch, the startup has raised more than $300,000 in grants and venture funding, and in 2025 Tilmoch was valued at $1.5 million.
For the joint Digital Business and Astana Hub project “100 Startup Stories from Central Eurasia”, Mukhammadsaid spoke about why general-purpose LLM chatbots still struggle with Turkic languages, the challenges Tilmoch faced when entering the Kazakh market, and how the service plans to grow into a full-fledged super app.
“We built a corpus of 35,000 Uzbek-language texts”
— Mukhammadsaid, what got you interested in AI translation and natural language processing? How did the project get started?
— In my second year at university, we had a course called Data Structures and Algorithms, and we had to build a project for it. At the time, I was frustrated that most operating systems didn’t natively support autocorrect for Uzbek, so I decided to create a tool that could automatically correct mistakes.
Uzbek is a complex language: lots of suffixes and other affixes can be added to a root, changing the form of the word. On top of that, Uzbek uses two alphabets, Latin and Cyrillic. People also speak Russian and English, and there are many different dialects. A lot of people use non-standard forms or make mistakes with words borrowed from Arabic. All of this makes it harder to digitize the language. It becomes difficult to use Uzbek effectively for online search or to build digital services, because people can write the same word in different ways. I wanted to bring these different spellings into a single standard.
— What did the first version of the autocorrect tool look like?
— It was very simple: just code, with no user interface at all. We took a list of Uzbek words and a list of around 150–200 possible endings, then combined them mechanically.
We checked the results against a dictionary: if a word form appeared in the dictionary or in the uploaded text, the algorithm treated it as correct. If it didn’t, it flagged it as an error. It was a pretty crude and incomplete approach. Users found it frustrating when a perfectly correct word was marked as wrong simply because that specific form wasn’t in the database. Once the project was over, I wanted to build a proper system that knew all the rules of Uzbek and could understand the structure of each word algorithmically.
— How did a project focused on Uzbek autocorrect turn into a startup?
— Back then, I had no idea how startups worked. At first, we wanted to build a kind of Grammarly for Uzbek: a website where people could paste in their text and check it for mistakes. I built the first web version, but no one used it. It became clear pretty quickly that writing code wasn’t enough. We also needed to focus on marketing and promotion.
Then I heard about mGovAward, a mobile app competition organized by IT Park Uzbekistan together with the Ministry of Digital Technologies and the UAE government. To enter, I needed a team, so I brought in two of my classmates, a designer and a data specialist. In spring 2022, we developed a mobile keyboard for Uzbek with predictive text and autocorrect. We didn’t have a linguist on the team, so I had to work through grammar textbooks myself and figure out how 150–200 different types of affixes work and how they change the root of a word. We also drew on research into Turkish and Finnish and consulted specialists. Using dictionaries, grammar rules and analysis of news texts, we trained and refined the model step by step. The project ended up taking first place and won us $50,000.
— What happened to the project after you won the competition?
— We soon realized that a mobile keyboard was extremely difficult to monetize, so we decided to build a more advanced Uzbek spellchecker called Tahrirchi. The idea was to make it a Microsoft Word plugin. Word is used by almost every organization in Uzbekistan, and for most people it is much more convenient to check documents while they are working on them.
At the same time, we started working on more complex grammar and style corrections, as well as punctuation. To train the model, we needed a large digital corpus of Uzbek, but there simply wasn’t enough data available at the time. Relying only on news websites wasn’t an option because the language there was too repetitive and the vocabulary too limited. We realized that the data we needed was sitting in printed books in Uzbek.
We used whatever digital editions were available, while rarer books had to be tracked down in shops, bought from second-hand booksellers and scanned. In the end, we managed to assemble around 35,000 digitized texts into a single language corpus. We then took the product to the public sector, but working with government institutions turned out to be difficult, so we kept looking for the right product-market fit.
At the end of 2023, we entered the President Tech Award competition. The project won in the Artificial Intelligence category and received $100,000. That funding gave us the chance to rethink the product completely and find a niche that people were actually willing to pay for. We looked at speech recognition, voice bots and computer vision solutions. But when we analyzed Google search data, we saw huge demand for high-quality translation. At the time, ChatGPT and Claude were still weak in Uzbek, while Google Translate often produced unnatural, machine-like text. We spent all of 2024 developing a specialized translation tool, using the grant money for servers, model training and marketing. Tilmoch was publicly launched in September 2024.
— How is Tilmoch’s translation different from general-purpose models like ChatGPT or Claude?
— Large language models fundamentally operate in English. Turkic languages are low-resource languages, which means there is very little digitized material available for AI models to train on. As a result, text generated in Uzbek or Kazakh often sounds unnatural, with English sentence structures coming through. General-purpose chatbots can also miss parts of the text when translating long documents, distort the meaning or stop generating halfway through a sentence.
Tilmoch is built specifically for translation, so it doesn’t drop parts of the text or distort the meaning. We regularly run blind tests with professional linguists, comparing the results from our model with Google Translate and LLM chatbots. In 80–90% of cases, the experts prefer Tilmoch’s translations because the wording sounds more natural and the phrasing is more precise.
To get this level of quality without spending huge amounts on servers, we built two models: a lighter, faster one and a heavier, more advanced one. The basic model translates text instantly and handles everyday tasks. If users want to improve the translation, there are dedicated tools in the interface. The “Polish” button activates the heavier neural network, which looks at the context of the entire paragraph, checks it against our translation memory and finds more natural ways to phrase it. If the original translation is already accurate, the algorithm leaves it as it is. If it spots an awkward phrase, it rewords it.
“After San Francisco, our team became much more ambitious”
— In September 2025, you raised $150,000 from three venture funds. How did you find the investors?
— After the official launch, Tilmoch gradually started gaining traction with different groups of users. The service became popular among civil servants, lawyers, marketers, bloggers and SMM specialists. Revenue kept growing steadily, and by the time we started talking to venture funds, monthly recurring revenue had reached $8,000–9,000.
We caught the attention of Davron Parmanov, an operating partner at the venture fund Aloqa Ventures. He got in touch and suggested raising an investment round. Aloqa Ventures became the lead investor and brought in two other local funds, IT Park Ventures and Yoshlar Ventures. The startup was ultimately valued at $1.5 million. Each of the three funds invested between $40,000 and $60,000, bringing the total round to $150,000.
— In 2025, you also took part in the Silicon Valley Residency and the AlchemistX accelerator in the US. What did you get out of that experience?
— The program was run with the participation of Astana Hub, IT Park Uzbekistan, Alchemist Accelerator and Silkroad Innovation Hub. Astana Hub Ventures and IT Park Ventures received minority stakes in the startup in exchange for access to the program, mentorship and international opportunities.
Three months in San Francisco changed the way we looked at the business. The AlchemistX accelerator focused mainly on B2B sales. Every week, experienced founders ran workshops, we worked with a dedicated Alchemist mentor, and the program ended with a classic Demo Day where we pitched our projects to US investors.
The biggest takeaway I brought back from Silicon Valley was a completely different sense of scale and attitude to risk. In Central Asia, $1 million in revenue is often seen as the ultimate goal. In the US, it is just the starting point. There is also an incredible concentration of talent. On industry platforms, you can find around a dozen events happening every evening where you can meet people, make connections and start building projects together. US investors are willing to back even very early-stage ideas if the founder is confident and genuinely passionate about what they are building. The trip raised the team’s ambitions considerably.
— How does the monetization model work? How much revenue does the startup generate, and which segment brings in the most?
— Our current MRR is $22,000–23,000, and the goal is to reach $30,000 by the end of the year. Most of our revenue comes from the B2C segment.
On the B2C side, we have more than 200,000 monthly active users in Uzbekistan and around 1.2 million visits. About 98% of the audience uses the platform for free, with a limit on the number of characters. We keep that traffic intentionally because it gives us a steady flow of data to further train the models and helps us expand our reach. Around 4,000–4,200 users pay for a subscription on a regular basis. The basic plan costs $4 per month, while the top-tier plan is $15.
In the B2B segment, we work with around 150 companies in Uzbekistan. Corporate clients buy team plans starting at $200 per user per year.
Our B2B clients include the localization team at Yandex Go, as well as streaming services Kinopoisk and iTV, which use the product to translate subtitles. We also have an AI voice-over technology. It is not yet suitable for dubbing feature films or TV series, but one of our clients is already using it successfully to translate educational courses into Uzbek.
For more complex integrations, API access costs $500–1,000 per year. For larger businesses, we develop individual gateways and custom solutions tailored to their needs. We also prepare labeled datasets for banks that are training their own internal language models in Uzbek.
“Turkic languages have a critical shortage of ready-made text corpora”
— How did you expand into Kazakh and other languages?
— We thought we had a universal formula that worked. For each new language, we did alignment, matching parallel texts sentence by sentence. In practice, that meant taking the same book in Russian, English and the target language and lining up the sentences so the model could see how the same idea was expressed in different languages. In 2025, we used this approach to add Kazakh, training on around 4,000 books and texts from open sources. But the translation quality turned out to be fairly weak.
To understand what was going wrong, we did some customer research with professional linguists, translators and copywriters from Kazakhstan. It turned out that a large share of Kazakh-language content online and in modern printed books contains machine-translated text and phrasing copied too closely from Russian. The model was learning from that data, so our translations ended up sounding AI-generated too. We ran into a similar problem with other Turkic languages.
Expanding into Kazakhstan was also difficult because we weren’t physically based there, which made it harder to understand how users were responding to the product. We have since fixed the issues with the model, and the translations now sound more natural. But for the Kazakh market, we are considering entering through related tools such as dictionaries or copywriting review services. At the moment, we have around 20,000 monthly users in Kazakhstan, with about 300 paying for a subscription.
— Tilmoch currently supports 16 languages, including Azerbaijani, Georgian and even Korean. Are you planning to add more languages, and what are your goals for the next year?
— Adding a new language from scratch and getting the quality right takes three to four months. For now, we have decided to pause expansion and focus all our efforts on improving translation quality for Kazakh, Kyrgyz, Tajik, Karakalpak and Azerbaijani. There is still a critical shortage of ready-made text corpora, so we are now using data augmentation. We generate the syntactic structures we need with third-party LLMs, check the quality, and then use that data to further train our own model.
Our broader goal is to turn the service into a language super app. We have already added word puzzles that more than a thousand people play every day, and launched audio transcription in Uzbek and Kazakh. The system now processes 50–60 hours of audio per day. We are also developing a portal with spelling rules and tools for generating standard documents and contracts.
Over the next year, we plan to launch mobile keyboards for the new Latin-based Uzbek alphabet to help people get used to it more quickly, further digitize the language and make it easier to use.
Our strategic goal is to grow traffic from the current 1.2 million to 5 million visits per month. Once we build an audience of several million users and strong, high-quality traffic, we may consider a potential deal or integration with one of the region’s major digital ecosystems.
O‘zbekistonlik dasturchi turkiy tillar uchun SI-tarjimon yaratdi. Startap 1,5 million dollarga baholangan
Muhammadsaid Mamasaidov Toshkentda tug‘ilgan, IT sohasi vakillari oilasida ulg‘aygan va Inha universitetining Janubiy Koreyadagi filialida “Dasturiy injiniring” yo‘nalishida tahsil olgan. U 2-kursda tabiiy tilni qayta ishlash texnologiyalariga qiziqib, o‘zbek tilidagi matnlarni avtomatik tuzatish xizmatini yaratdi. Keyinchalik bu loyiha turkiy tillar uchun SI-tarjimon – Tilmoch platformasiga aylandi.
Bugungi kunda platformadan oyiga 200 ming kishi foydalanadi. Startap shu paytgacha grant va venchur mablag‘lari ko‘rinishida 300 ming dollardan ortiq investitsiya jalb qilgan, 2025-yilda esa uning qiymati 1,5 million dollarga baholangan.
Digital Business va Astana Hub’ning “Markaziy Yevroosiyoning 100 ta startap tarixi” qo‘shma loyihasi uchun Muhammadsaid universal LLM-botlar nima sababdan turkiy tillar bilan yaxshi ishlay olmasligi, Tilmoch’ning Qozog‘iston bozoriga chiqishda qanday to‘siqlarga duch kelgani va servis kelajakda qanday qilib to‘laqonli superilovaga aylanishini rejalashtirayotgani haqida so‘zlab berdi.
“O‘zbek tilidagi 35 mingta kitobni raqamlashtirdik”
— Muhammadsaid, SI yordamida tarjima qilish va tabiiy tilni qayta ishlashga qiziqishingizga nima sabab bo‘ldi? Loyiha qanday boshlangan?
— Universitetda 2-kursda “Ma’lumotlar tuzilmasi va algoritmlar” fanini o‘qirdik. Fan bo‘yicha loyiha tayyorlashimiz kerak edi. O‘sha paytda meni bir narsa qiziqtirardi: aksariyat operatsion tizimlarda o‘zbek tilidagi matnlarni avtomatik tahrirlash imkoniyati yo‘q edi. Shuning uchun o‘zbekcha yozuvdagi xatolarni avtomatik tuzatadigan servis yaratishga kirishdim.
O‘zbek tili tuzilishi jihatidan murakkab tillardan biri. So‘z o‘zagiga turli qo‘shimchalar ketma-ket qo‘shilib, so‘zning shakli o‘zgarib boradi. Buning ustiga, o‘zbek tilida lotin va kirill yozuvlari parallel ravishda ishlatiladi. Odamlar rus va ingliz tillarini ham aralashtirib gapiradi, shevalar esa juda ko‘p. Arab tilidan o‘zlashgan so‘zlar ham turlicha yoziladi, ayrim hollarda odamlar adabiy til me’yorlariga amal qilmaydi. Natijada o‘zbek tilini raqamli muhitga moslashtirish qiyinlashadi. Masalan, internetda ma’lumot qidirish yoki o‘zbek tiliga asoslangan turli servislarni yaratishda muammolar paydo bo‘ladi, chunki bir xil so‘z turli odamlar tomonidan har xil yozilishi mumkin. Men esa shu xilma-xillikni tartibga solib, o‘zbek tilidagi yozuvlarni imkon qadar yagona me’yorga keltirishni xohlardim.
— Avtomatik tahrirlash servisining dastlabki versiyasi qanday edi?
— Juda sodda edi: foydalanuvchi interfeysi umuman mavjud emasdi, dastur faqat kod shaklida ishlardi. O‘zbek tilidagi so‘zlar ro‘yxatini va 150-200 ta mumkin bo‘lgan qo‘shimchalar ro‘yxatini olib, ularni turli kombinatsiyalarda birlashtirardik.
Keyin hosil bo‘lgan shakllarni lug‘at bilan solishtirardik. Agar so‘z lug‘atda yoki yuklangan matnda uchrasa, dastur uni to‘g‘ri deb qabul qilardi, aks holda xato deb belgilardi. Albatta, bu juda sodda va mukammal bo‘lmagan usul edi. Ba’zan to‘g‘ri yozilgan so‘z ham bazada aynan shu shaklda bo‘lmagani uchun xato deb chiqardi va bu foydalanuvchilarni bezovta qilardi. Loyiha tugagach, o‘zbek tilining barcha qoidalarini hisobga oladigan va har bir so‘zning tuzilishini algoritmlar yordamida tahlil qila oladigan to‘laqonli tizim yaratishni xohladim.
— O‘zbek tilini avtomatik tahrirlash loyihasi qanday qilib to‘laqonli startapga aylandi?
— O‘sha paytda startapni qanday rivojlantirish haqida deyarli tasavvurim yo‘q edi. Avvaliga o‘zbek tili uchun Grammarly’ga o‘xshash servis yaratmoqchi bo‘ldik: odamlar saytga matn kiritib, undagi xatolarni tekshirishi kerak edi. Dastlabki veb-versiyasini yaratdim, lekin undan hech kim foydalanmadi. Shunda faqat kod yozishning o‘zi yetarli emasligini, mahsulotni targ‘ib qilish va reklama bilan ham shug‘ullanish kerakligini tushundim.
Keyin IT Park Uzbekistan, Raqamli texnologiyalar vazirligi va BAA hukumati hamkorligida o‘tkazilgan mGovAward mobil ilovalar tanlovi haqida bilib qoldim. Tanlovda qatnashish uchun jamoa kerak edi. Shu sababli guruhdoshlarimdan ikki kishini – dizayner va ma’lumotlar bo‘yicha mutaxassisni jamoaga taklif qildim. 2022-yil bahorida o‘zbek tili uchun so‘zlarni oldindan taklif qiladigan va xatolarni avtomatik tuzatadigan mobil klaviatura yaratdik. Jamoamizda tilshunos bo‘lmagani uchun o‘zbek tili grammatikasiga oid darsliklarni mustaqil o‘rganishga to‘g‘ri keldi. 150-200 ga yaqin affiks qanday ishlashi va ularning so‘z o‘zagiga qanday ta’sir qilishini o‘rgandik. Turk va fin tillari bo‘yicha olimlarning tadqiqotlaridan ham foydalandik, soha mutaxassislari bilan maslahatlashdik. Lug‘atlar, grammatik qoidalar va yangiliklar matnlarini tahlil qilish asosida modelni bosqichma-bosqich takomillashtirib bordik. Yakunda loyihamiz tanlovda birinchi o‘rinni egallab, 50 ming dollar mukofot oldi.
— Tanlovdagi g‘alabadan keyin loyiha qanday rivojlandi?
— Ko‘p o‘tmay, mobil klaviaturani monetizatsiya qilish, ya’ni undan daromad olish juda qiyin ekani ma’lum bo‘ldi. Shundan so‘ng o‘zbek tilidagi imlo xatolarini tekshirish uchun yanada takomillashtirilgan modul yaratishga qaror qildik. Unga Tahrirchi deb nom berdik. Modul Microsoft Word uchun plagin sifatida ishlashi kerak edi. O‘zbekistonda Word’dan deyarli barcha tashkilotlarda foydalaniladi, shu sababli odamlarga hujjat ustida ishlayotgan paytning o‘zida xatolarni tekshirish ancha qulay bo‘lardi.
Shu bilan birga, murakkab grammatik va uslubiy xatolarni aniqlash, tinish belgilarini to‘g‘ri qo‘llash masalalariga ham jiddiyroq e’tibor qaratdik. Buning uchun modelni o‘rgatishga yetarlicha katta hajmdagi o‘zbekcha matnlar bazasi kerak edi. O‘sha paytda esa bunday katta raqamli ma’lumotlar to‘plami mavjud emasdi. Faqat yangiliklar saytlaridan ma’lumot yig‘ishning o‘zi yetarli emas edi: u yerdagi so‘z boyligi juda bir xil va cheklangan. Kerakli ma’lumotlarni o‘zbek tilidagi bosma kitoblardan izlash kerakligi ayon bo‘ldi.
Biz mavjud elektron nashrlarni yig‘dik, kamyob kitoblarni esa do‘konlardan izladik, bukinistlardan sotib oldik va skaner qildik. Natijada qariyb 35 mingta kitobning raqamli nusxasini yagona katta matnlar bazasiga jamlashga muvaffaq bo‘ldik. Shu mahsulot bilan davlat sektoriga ham kirib bordik, biroq davlat tashkilotlari bilan ishlash oson bo‘lmadi. Shundan keyin o‘zimiz uchun mos bozor va mahsulot modelini izlashda davom etdik.
2023-yil oxirida President Tech Award tanlovida ishtirok etdik. Loyiha “Sun’iy intellekt” yo‘nalishida g‘olib bo‘lib, 100 ming dollar mukofot oldi. Bu mablag‘ mahsulot konsepsiyasini boshidan qayta ko‘rib chiqish va bozor haqiqatan ham pul to‘lashga tayyor bo‘lgan yo‘nalishni topish imkonini berdi. Avval nutqni tanib olish, ovozli botlar va kompyuter ko‘rish texnologiyalariga asoslangan yechimlarni ham ko‘rib chiqdik. Ammo Google’dagi qidiruvlar statistikasini tahlil qilganimizda, sifatli tarjimaga ehtiyoj juda katta ekanini ko‘rdik. O‘sha paytda ChatGPT va Claude o‘zbek tilini yaxshi tushunmasdi, Google Translate esa tabiiy chiqmaydigan, mashina tarjimasiga o‘xshash matnlarni berardi. 2024-yilni to‘liq maxsus tarjimon yaratishga bag‘ishladik. Grant mablag‘larini serverlar, modellarni o‘qitish va marketingga yo‘naltirdik. 2024-yil sentabr oyida Tilmoch platformasi keng foydalanuvchilar uchun ishga tushirildi.
— Tilmoch tarjimasi ChatGPT yoki Claude kabi universal modellardan nimasi bilan farq qiladi?
— Katta til modellari, aslida, ingliz tilidagi ma’lumotlar asosida shakllangan. Turkiy tillar esa resurslari kam tillar hisoblanadi, ya’ni SI o‘rganishi mumkin bo‘lgan raqamlashtirilgan materiallar juda oz. Shu sababli o‘zbek yoki qozoq tilida matn yaratishda tarjima tabiiy chiqmasligi, gap tuzilishida ingliz tilining ta’siri sezilib turishi mumkin. Bundan tashqari, universal chat-botlar uzun hujjatlarni tarjima qilganda matnning ayrim qismlarini tushirib qoldirishi, ma’noni o‘zgartirib yuborishi yoki gapni oxiriga yetkazmay, tarjimani yarim yo‘lda to‘xtatib qo‘yishi mumkin.
Tilmoch esa aynan tarjima uchun ishlab chiqilgan. Shu sababli u matnning ayrim qismlarini tashlab ketmaydi va mazmunni buzmaydi. Biz muntazam ravishda professional tilshunoslar ishtirokida xolisona testlar o‘tkazamiz: Tilmoch, Google Translate va LLM-botlar tayyorlagan tarjimalar bir-biri bilan solishtiriladi. Sinovlarning 80-90 foizida mutaxassislar sinonimlarning tabiiy qo‘llanishi va jumlalarning aniq ifodalangani sababli Tilmoch tarjimasini afzal ko‘rishadi.
Bunday sifatga ulkan server xarajatlarisiz erishish uchun ikkita model yaratdik: biri yengil va tezkor, ikkinchisi esa og‘irroq, ammo matnni chuqurroq tahlil qiladi. Asosiy model matnni bir zumda tarjima qilib, kundalik ehtiyojlar uchun yetarli natijani beradi. Agar foydalanuvchi tarjimani yanada yaxshilamoqchi bo‘lsa, interfeysda buning uchun maxsus vositalar mavjud. “Sayqallash” tugmasi chuqurroq ishlaydigan neyron tarmoqni ishga tushiradi: u butun paragraf mazmunini hisobga oladi, avvalgi tarjimalar bazasidagi ma’lumotlar bilan solishtiradi va eng tabiiy ifodalarni tanlaydi. Agar dastlabki tarjima aniq va tabiiy bo‘lsa, algoritm uni o‘zgartirmaydi. Agar jumlada g‘aliz yoki sun’iy ifoda borligini aniqlasa, uni qayta tuzadi.
“San-Fransiskodan keyin jamoaning maqsadlari va katta natijalarga erishish istagi ham ancha oshdi”
— 2025-yil sentabr oyida uchta venchur fondidan 150 ming dollar investitsiya jalb qildingiz. Investorlarni jalb qilish jarayoni qanday kechdi?
— Tilmoch rasman ishga tushgach, turli auditoriyalar orasida asta-sekin ommalasha boshladi: undan davlat xizmatchilari, yuristlar, marketologlar, blogerlar va SMM mutaxassislari faol foydalana boshlashdi. Daromadimiz muntazam oshib bordi va fondlar bilan muzokaralar boshlanganda oylik tushumimiz (MRR) 8-9 ming dollarga yetgan edi.
Bizga Aloqa Ventures venchur fondining operatsion hamkori Davron Parmanov e’tibor qaratdi. U biz bilan bog‘lanib, investitsiya raundini o‘tkazishni taklif qildi. Aloqa Ventures kelishuvda bosh investor sifatida qatnashdi va yana ikkita mahalliy fond – IT Park Ventures va Yoshlar Ventures’ni ham jalb qildi. Natijada startapimizning bozor qiymati 1,5 million dollarga baholandi. Uchala fondning har biri 40-60 ming dollardan investitsiya kiritdi va umumiy hisobda 150 ming dollarlik raundni yopdik.
— 2025-yilda AQShda Silicon Valley Residency dasturi va AlchemistX akseleratorida qatnashdingiz. Ushbu tajriba biznesga bo‘lgan qarashingizni qanday o‘zgartirdi?
— Dastur IT Park Uzbekistan, Alchemist Accelerator, Astana Hub va Silkroad Innovation Hub hamkorligida tashkil etildi. Astana Hub Ventures va IT Park Ventures fondlari dasturda qatnashish, mentorlik ko‘magidan foydalanish va xalqaro imkoniyatlarga ega bo‘lish evaziga startapdagi kichik ulushlarga ega bo‘lishdi.
San-Fransiskoda o‘tkazgan uch oyim biznesga bo‘lgan qarashimni butunlay o‘zgartirdi. AlchemistX akseleratoridagi ta’lim asosan B2B savdolarga qaratilgan edi: har hafta tajribali startap asoschilari mahorat darslarini o‘tkazishardi, Alchemist’dan biriktirilgan shaxsiy mentor biz bilan ishlardi. Dastur esa an’anaviy Demo Day bilan yakunlandi – unda loyihalarimizni amerikalik investorlar oldida taqdim etdik.
Silicon Valley safaridan keyin bozorning haqiqiy ko‘lami va biznesda tavakkal qilishga bo‘lgan munosabat qanchalik boshqacha ekanini tushundim. Markaziy Osiyoda 1 million dollarlik daromad ko‘pincha katta orzu va yakuniy maqsad sifatida ko‘riladi. AQShda esa bu shunchaki boshlang‘ich nuqta. U yerda iqtidorli mutaxassislar juda ko‘p: sohaga ixtisoslashgan maydonlarda deyarli har oqshom o‘nlab uchrashuvlar o‘tkaziladi, yangi tanishlar orttirish va turli loyihalarni boshlash uchun imkoniyatlar yetarli. Amerikalik investorlar hali pishib yetilmagan g‘oyalarga ham sarmoya kiritishga tayyor. Ular uchun eng muhimi — startap asoschisining o‘z g‘oyasiga ishonchi va qilayotgan ishiga bo‘lgan ishtiyoqi. Bu safardan keyin jamoamizning maqsadlari ham, katta natijalarga erishish istagi ham ancha oshdi.
— Monetizatsiya qanday yo‘lga qo‘yilgan? Startap qancha daromad keltiryapti va tushumning qaysi segmentdagi ulushi kattaroq?
— Hozirgi MRR ko‘rsatkichi 22-23 ming dollarni tashkil etadi. Yil oxirigacha bu ko‘rsatkichni 30 ming dollarga yetkazishni maqsad qilganmiz. Daromadimizning asosiy qismini B2C segmenti ta’minlaydi.
B2C segmentidagi monetizatsiya haqida gapiradigan bo‘lsak, O‘zbekistonda platformamizdan oyiga 200 mingdan ortiq faol foydalanuvchi foydalanadi, tashriflar soni esa qariyb 1,2 millionni tashkil etadi. Auditoriyaning taxminan 98 foizi platformadan bepul foydalanadi, bunda kiritiladigan belgilar soniga cheklov qo‘yilgan. Biz bu trafikni ataylab saqlab turibmiz, chunki u modellarni qo‘shimcha ma’lumotlar bilan o‘qitish va auditoriyani kengaytirish uchun muntazam ravishda yangi ma’lumotlar oqimini ta’minlaydi. Hozirda 4 000-4 200 nafar foydalanuvchi doimiy ravishda pullik obunadan foydalanadi. Asosiy tarif oyiga 4 dollar, eng qimmat tarif esa 15 dollar turadi.
B2B segmentida esa O‘zbekistondagi qariyb 150 ta kompaniya bilan hamkorlik qilamiz. Korporativ mijozlar jamoa uchun mo‘ljallangan tariflardan foydalanadi, ularning narxi har bir foydalanuvchi uchun yiliga 200 dollardan boshlanadi.
B2B mijozlarimiz orasida, masalan, Yandex Go xizmatining mahalliylashtirish jamoasi, shuningdek, subtitrlarni tarjima qilishda mahsulotimizdan foydalanadigan Kinopoisk va iTV onlayn kinoteatrlari bor. Bundan tashqari, SI yordamida ovozli tarjima qilish texnologiyamiz ham mavjud. Hozircha u badiiy filmlar yoki seriallarni dublyaj qilish uchun yetarli darajada takomillashmagan, ammo mijozlarimizdan biri undan o‘quv kurslarini o‘zbek tiliga tarjima qilishda muvaffaqiyatli foydalanmoqda.
Murakkabroq integratsiyalarga kelsak, API orqali ulanish yiliga 500-1000 dollar turadi. Yirik bizneslarning har biri uchun alohida shlyuzlar va biznes ehtiyojlariga moslashtirilgan yechimlar ishlab chiqamiz. Shuningdek, o‘zbek tilidagi ichki til modellarini o‘qitayotgan banklar uchun belgilangan va tartiblangan ma’lumotlar to‘plamlarini ham tayyorlayapmiz.
“Turkiy tillarda tayyor matn korpuslari keskin yetishmaydi”
— Qozoq tili va boshqa tillarga kengayish jarayoni qanday kechdi?
— Biz universal yechimni topdik, deb o‘ylagandik. Har bir yangi til uchun “alignment”, ya’ni parallel matnlarni o‘zaro moslashtirish usulidan foydalandik. Buning uchun bir xil kitobning ruscha, inglizcha va kerakli tildagi variantlarini olib, gapma-gap solishtirdik. Shu orqali model bir xil fikr turli tillarda qanday ifodalanishini o‘rganishi kerak edi. 2025-yilda shu usul asosida qariyb 4 000 ta kitob va ochiq manbalardagi matnlardan foydalanib, qozoq tilini ham qo‘shdik. Ammo tarjima sifati kutilgan darajada yaxshi chiqmadi.
Muammo nimada ekanini tushunish uchun Qozog‘istondagi professional filologlar, tarjimonlar va kopirayterlar bilan kichik tadqiqot o‘tkazdik. Ma’lum bo‘lishicha, internetdagi va zamonaviy bosma kitoblardagi qozoq tilidagi kontentning katta qismi mashina tarjimalari va rus tilidan so‘zma-so‘z ko‘chirilgan iboralardan iborat ekan. Model ham aynan shu ma’lumotlar asosida o‘qitilgani uchun bizning tarjimalarimiz ham sun’iy, “SI yozgandek” chiqib qolgan. Xuddi shunday muammoga boshqa turkiy tillarda ham duch keldik.
Qozog‘iston bozoriga kirishning qiyin bo‘lishiga yana bir sabab bor: biz mamlakatning o‘zida emasmiz, shu bois foydalanuvchilarning fikr-mulohazalarini to‘liq his qilish va tezda moslashish qiyin. Hozir modeldagi xatolarni tuzatdik, tarjimalar ancha tabiiy chiqyapti. Ammo Qozog‘iston bozoriga bevosita tarjimon orqali emas, balki unga yaqin boshqa vositalar – masalan, lug‘atlar yoki kopiraytingni tekshirish servislaridan boshlab kirishni rejalashtiryapmiz. Hozircha Qozog‘istonda oyiga qariyb 20 ming nafar foydalanuvchimiz bor, shundan taxminan 300 nafari pullik obunadan foydalanadi.
— Tilmoch platformasida ozarbayjon, gruzin va hatto koreys tillari bilan birga jami 16 ta til mavjud. Yangi tillarni qo‘shish rejangiz bormi? Kelgusi yil uchun qanday rejalarni belgilagansiz?
— Yangi tilni noldan qo‘shish va uni sifatli darajada sozlash uchun 3-4 oy vaqt ketadi. Hozircha yangi tillarni qo‘shishni to‘xtatib, asosiy e’tiborimizni qozoq, qirg‘iz, tojik, qoraqalpoq va ozarbayjon tillaridagi tarjima sifatini yaxshilashga qaratishga qaror qildik. Tayyor matn korpuslari yetishmasligi biz uchun jiddiy muammo bo‘lib turibdi. Shu sababli hozir ma’lumotlarni ko‘paytirish usulidan foydalanmoqdamiz: tashqi LLM modellar yordamida kerakli sintaktik tuzilmalarni yaratamiz, ularning sifatini tekshiramiz va shu ma’lumotlar asosida o‘z algoritmimizni qo‘shimcha o‘qitamiz.
Umuman olganda, servisni tilga oid turli xizmatlarni birlashtirgan superilovaga aylantirishga intilyapmiz. Allaqachon so‘zli boshqotirmalarni qo‘shdik, ularda har kuni mingdan ortiq kishi o‘ynaydi. Shuningdek, o‘zbek va qozoq tillaridagi audio fayllarni matnga aylantirish xizmatini ham ishga tushirdik: tizim bir sutkada 50-60 soatlik audioni qayta ishlaydi. Imlo qoidalari, namunaviy hujjatlar va shartnomalarni avtomatik yaratish imkoniyatlarini o‘z ichiga olgan portalni ham rivojlantiryapmiz.
Kelgusi yil uchun rejalarimizdan yana biri – lotin yozuviga asoslangan yangi o‘zbek alifbosi uchun mobil klaviaturalarni ishga tushirish. Bu orqali odamlarga yangi alifboga tezroq ko‘nikishga yordam berish, o‘zbek tilini to‘liq raqamlashtirish va undan foydalanishni yanada qulaylashtirishni maqsad qilganmiz.
Strategik maqsadimiz – hozirgi oyiga 1,2 million tashrifni 5 milliongacha yetkazish. Sifatli trafik bilan bir necha millionlik auditoriyani shakllantirgach, mintaqadagi yirik raqamli ekotizimlar bilan hamkorlik qilish, ulardan biri bilan bitim tuzish yoki platformamizni ularning tizimlariga integratsiya qilish imkoniyatlarini ko‘rib chiqamiz.