O‘zbekistonlik tadbirkor xalqaro yuk tashishni raqamlashtirib, oyiga $80 ming daromadga chiqdi

Behzod Zufarov 15 yil davomida xalqaro savdo va logistika sohasida faoliyat yuritdi. 2022-yilda esa TIRGO startapiga — yuk jo‘natuvchilar tashish uchun buyurtmalarni joylashtiradigan, haydovchilar esa vositachilarsiz o‘z narxlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri taklif qiladigan platformaga asos soldi.

Astana Hub va Digital Business’ning “Markaziy Yevroosiyoning 100 ta startapi” loyihasi uchun Behzod nima sababdan pivot qilishga qaror qilgani va yuk tashish uchun hujjatlarni tezkor rasmiylashtirishga yordam beradigan SI-servisni yaratgani haqida so‘zlab berdi. Shuningdek, u qanday qilib oyiga $80 ming daromadga chiqqani va TIRGO $500 ming investitsiyani nimaga jalb qilmoqchi ekanini ham aytib berdi.

“2018-yilda bozor tayyor emas edi: haydovchilar mobil ilovalardan kam foydalanardi”

— Behzod, o‘zingiz haqingizda gapirib bering. TIRGO’gacha nima bilan shug‘ullangansiz?

— Men 36 yoshdaman, 1990-yilda Toshkentda tug‘ilganman. Mutaxassisligim bo‘yicha yuristman, Toshkent davlat yuridik universitetini tamomlaganman. 2011-yilda universitetni bitirgach, darhol Tashqi iqtisodiy aloqalar, investitsiyalar va savdo vazirligida (TIAISV) ish boshladim. Keyinchalik sanoat korxonalarida ishlab, yuklarning logistikasi va bojxona rasmiylashtiruvi uchun mas’ul bo‘ldim.

Oradan bir yil o‘tib, xorijiy ishlab chiqaruvchilarning qurilish texnikalarini distribyutsiya qilish bo‘yicha o‘z kompaniyamni ochdim. Umuman olganda, tashqi iqtisodiy faoliyat sohasida qariyb 15 yil ishladim. Shu bilan birga, reklama biznesini ham rivojlantirdim: faoliyatimiz eng yuqori cho‘qqisiga chiqqan paytda Toshkent bo‘ylab 12 ta LED-ekran va qariyb 30 ta bilbordimiz bor edi.

— TIRGO g‘oyasi qanday paydo bo‘ldi?

— G‘oya 2018-yilda distribyutorlik kompaniyamiz Erondan yuk tashishga buyurtma berganida paydo bo‘ldi. Bitimni kuzatib borish uchun yollagan logistimiz yukni tushirish joyiga bora olmadi va haydovchi bilan hisob-kitobni o‘zim qilishimni so‘radi. Shunda kelishilgan $4800 summadan haydovchiga atigi $4000 berilgan, $800 ni esa vositachi o‘zida olib qolganligi ma’lum bo‘ldi.

O‘shanda birinchi marta o‘ylab qoldim: aslida faqat haydovchini topib bergan va tashish jarayonining o‘zida ishtirok etmagan vositachiga nega buncha katta komissiya to‘lashimiz kerak? Shundan so‘ng tashuvchilar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlashga qaror qildik: tanish-bilishlar orqali aloqa ma’lumotlarini izladik, e’lonlar taxtalariga va sohaga ixtisoslashgan Telegram-kanallarga e’lonlar joylashtirdik.

O‘sha paytning o‘zida hamkasblarim bilan yuk jo‘natuvchilar va tashuvchilarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘laydigan ilova yaratish imkoniyatini muhokama qildik. Ammo bozor hali bunga tayyor emas edi: haydovchilar va transport kompaniyalari mobil ilovalardan kam foydalanardi. Bu g‘oyaga COVID-19 pandemiyasi davrida yana qaytdik.

“12 nafar yigitni ishga olib, ularni haydovchilar bilan gaplashishlari uchun chegaraga yubordim”

— Ishlab chiqishni qachon va qanday boshladingiz?

— 2021-yilda autsors orqali dasturchilarni topdik. Birinchi jamoa haydovchilar uchun mobil ilova, buyurtmachilar uchun servis va biz uchun ma’muriy panel yaratdi. Ammo juda ko‘p xatolar va kamchiliklar tufayli butun kodni to‘liq qayta yozishga to‘g‘ri keldi. Shunda ikkinchi jamoani yolladim, lekin ular ham bizga kerak bo‘lgan mahsulotni yaratishmadi. Oxir-oqibat, pulni behuda sarflamaslik uchun dasturiy ta’minotni o‘zimiz ishlab chiqishimiz kerakligini tushundim. Shunda ichki jamoani tuzdim va mahsulotni u bilan boshidan qayta qurishni boshladik.

2022-yil yozida MVP tayyor bo‘lgach, TIRGO kompaniyasini ro‘yxatdan o‘tkazdik. Shu bilan birga, startapga to‘liq e’tibor qaratishim uchun yil davomida avvalgi loyihalarimdan bosqichma-bosqich chiqib bordim. Reklama biznesini sotdim, distribyutorlik kompaniyasini esa dastlab hamkorimga topshirdim, ammo vaqt o‘tishi bilan uning faoliyatini ham to‘xtatdik.

— Odatda yuk mashinasi haydovchilari yangiliklarni qiyin qabul qiladigan odamlar, deb hisoblanadi. Ularni qanday qilib jalb qila oldingiz?

— 12 nafar yigitni ishga oldim. Ular O‘zbekiston va Qozog‘iston chegarasidagi yuk mashinalari navbatda turadigan chegara punktlarini aylanib, haydovchilar bilan suhbatlashdi va ularni platformaga jalb qilishdi. Haydovchilardan ayrimlari bizga vositachilar har bir qatnovdan $200, ba’zan esa hatto $1000 gacha o‘zlariga olib qolganini tasodifan bilib qolganliklarini aytishardi.

Biz haydovchilarga tizimimiz qanday ishlashini: yuklarni vositachilarsiz, to‘g‘ridan-to‘g‘ri olish mumkinligini tushuntirardik. Shu tariqa bir oy ichida qariyb 4000 nafar haydovchi ro‘yxatdan o‘tdi. Bu marketing mutaxassislarini yollash yoki target reklama ishga tushirishdan ancha arzonga tushdi.

— TIRGO platformasining dastlabki versiyasi qanday ishlagan?

— Dastlab bu yuk tashish marketpleysi edi: istalgan kishi A nuqtadan B nuqtagacha yuk tashish uchun buyurtma joylashtirishi, haydovchilar esa o‘z narxlarini taklif qilishi mumkin edi. Shu orqali vositachilarni jarayondan chiqarib tashladik. Tizim bir yarim yildan ortiq ishladi va shu vaqt ichida 5000 dan ortiq haydovchi ro‘yxatdan o‘tdi.

Xizmatlarimiz mutlaqo bepul edi, chunki avval katta foydalanuvchilar bazasini shakllantirib, keyin monetizatsiyani yo‘lga qo‘yishni maqsad qilgandik. Ammo platformada pullik xizmatlarni joriy qilganimizdan so‘ng faollik keskin — 70 foizdan ko‘proqqa pasaydi.

— Foydalanuvchilar faolligining pasayishi TIRGO’ning keyingi biznes modeliga qanday ta’sir ko‘rsatdi?

— Marketpleysni rivojlantirish uchun ajratilgan mablag‘lar tugab borayotgandi, shuning uchun uni butunlay o‘chirib, pivot qildik. Haydovchilar va transport kompaniyalari faolligini qayta tiklash uchun yo‘ldosh xizmatlarni onlayn rasmiylashtirish imkoniyati: tranzit deklaratsiyalari, sug‘urta, chegaralardagi elektron navbatlar va yo‘l yig‘imlarini to‘lashni ishga tushirdik.

Ma’lum bo‘lishicha, bu sohada juda ko‘p vositachilar faoliyat yuritar ekan. Tashuvchilar yillar davomida bu masalalarning barchasini norasmiy yordamchilar orqali hal qilib kelishgan. Biz esa jarayonni rasmiylashtirishga va xizmatlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatishga qaror qildik. Bunda naqd pul hisob-kitoblaridan butunlay voz kechib, rasmiy naqdsiz to‘lovlarga o‘tdik.

“Kompaniyalar xizmatlarni rasmiy tarzda ko‘rsatayotganimizga ishonishmasdi”

— Bugungi kunda TIRGO mahsuloti qanday ishlaydi?

— Mahsulotimiz xalqaro logistika uchun raqamli platforma hisoblanadi. U haydovchilar uchun TIRGO Driver mobil ilovasi, transport kompaniyalari va yuk egalari uchun TIRGO Merchant hamda uchta: transport kompaniyalari, yuk jo‘natuvchilar va kompaniyamizning ichki operatsion paneli uchun ma’muriy paneldan iborat.

Yuklarni topish va tanlash marketpleysi hozircha vaqtincha o‘chirib qo‘yilgan — uni 2027-yilda qayta ishga tushirishni rejalashtiryapmiz.

Tizim ichidagi barcha jarayonlar real vaqt rejimida sinxronlashtiriladi. Logist veb-panel orqali avtomobilning harakatini ko‘rib turadi, haydovchi esa ilovada tayyor, tekshirilgan hujjatlar va qatnov holatini oladi.

— Tizim aynan qanday hujjatlarni rasmiylashtiradi?

— Xizmatlarimizning asosiy paketi tashuvchining yo‘ldagi eng muhim ehtiyojlarini qoplaydi: O‘zbekiston va Qozog‘istonning elektron tranzit deklaratsiyalarini rasmiylashtirish, xalqaro sug‘urta, yuk va javobgarlik sug‘urtasi, chegara o‘tish punktlaridagi elektron navbatlarni bron qilish, pullik yo‘llar uchun to‘lovlarni amalga oshirish va elektron navigatsion plombalarni rasmiylashtirish.

— Nega tashuvchilar bu hujjatlarni o‘zlari rasmiylashtirmaydilar? Jarayonda ular uchun shunchalik qiyin yoki noqulay bo‘lgan nima borki, ular vositachilarga murojaat qilishlariga to‘g‘ri keladi?

— Nazariy jihatdan tashuvchi bularning barchasini o‘zi amalga oshirishi mumkin. Ammo amalda unga bir vaqtning o‘zida bir nechta servis va hujjatlar bilan ishlashiga to‘g‘ri keladi: tranzit deklaratsiyalarini rasmiylashtirish, sug‘urta qilish, elektron navbatga yozilish, yo‘l va boshqa yig‘imlarni to‘lash. Bunda hujjatlardagi xato yo‘lda yoki chegarada muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Shu sababli biz bu jarayonlarning bir qismini, jumladan, sun’iy intellekt yordamida avtomatlashtirdik.

— SI aynan qanday yordam beradi?

— Haydovchi yoki operator hamrohlik qiluvchi hujjatlar to‘plamining fotosurati yoki skan nusxasini shunchaki tizimga yuklaydi. Bizning SI-modulimiz matnni taniydi, kerakli ma’lumotlarni ajratib oladi va ularni xatolar bor-yo‘qligiga tekshiradi. Operatorga esa natijani tasdiqlash va tayyor ma’lumotlardan foydalanib, deklaratsiyani bir marta bosish orqali avtomatlashtirilgan tizimda rasmiylashtirish qoladi.

Ushbu vositaning asosiy afzalligi hatto tezlikda ham emas, balki miqyosni kengaytirish imkoniyatida. Tizim shtatni mutanosib ravishda ko‘paytirmagan holda ko‘proq buyurtmalarni qayta ishlash imkonini beradi. Xodim bir vaqtning o‘zida faqat bitta buyurtma bilan ishlashi mumkin, TIRGO esa bir nechta buyurtmani parallel ravishda qayta ishlay oladi. Bunda bitta hujjatni tayyorlashga atigi 3-5 daqiqa ketadi.

“Oktabrda foydaga chiqishni rejalashtiryapmiz”

— Dastlabki mijozlarni qanday topgandingiz?

— O‘zbekiston Transport vazirligidan akkreditatsiyadan o‘tgan xalqaro tashuvchilar ro‘yxatini oldik va ularning barchasiga birma-bir murojaat qila boshladik. Birinchi haftadayoq ikkita yirik mijozni topdik. Dastlab ular biz bu sohani qanchalik yaxshi tushunishimizni tekshirishdi, keyin esa xizmatlarimizni rasmiy tarzda, naqdsiz hisob-kitob asosida ko‘rsatayotganimizga ishonishmadi. Bozorda shunchaki bunday tajriba bo‘lmagan.

— Hozir TIRGO’ning nechta mijozi bor? Ular qaysi sohalardan?

— Bugungi kunda mijozlarimizning 95-99 foizini o‘z avtoparkiga ega transport kompaniyalari tashkil qiladi. Umuman olganda, biz bilan 120-150 ta transport kompaniyasi ishlaydi. Tizimda 7,5 ming nafar foydalanuvchi ro‘yxatdan o‘tgan.

O‘z yuk mashinasiga ega mustaqil haydovchilar uchun B2C yo‘nalishimiz ham bor. Bunday haydovchi TIRGO Driver ilovasi orqali ekotizimimizdan to‘liq foydalanishi mumkin, ya’ni smartfoni orqali tranzit hujjatlarini rasmiylashtiradi, sug‘urta qiladi va chegaradagi elektron navbatlarni bron qiladi.

Bugungi kunda TIRGO’ning asosiy yo‘nalishi — avtomobil transportida yuk tashish. Shu bilan birga, temir yo‘l sohasiga ham kirib borishni boshlayapmiz. Bu yo‘nalishda platforma temir yo‘l orqali yuk tashish bilan shug‘ullanuvchi yuk jo‘natuvchilar va ekspeditorlik kompaniyalari uchun mo‘ljallangan: tizim tariflarni hisoblash, yuk xatlari va invoyslarni rasmiylashtirish, shuningdek, bojxona deklaratsiyasini amalga oshirishda yordam beradi.

— Startapning moliyaviy ko‘rsatkichlari qanday?

— 2026-yil avgust oyida oylik takroriy daromadimiz $78-80 mingga yetdi. Bu yil oktabrda foydaga chiqishni rejalashtiryapmiz. Hozircha foyda miqdori unchalik katta bo‘lmaydi — bir necha ming dollar atrofida.

— TIRGO’ning to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqobatchilari bormi?

— Hozircha O‘zbekistonda aynan shunday modeldagi kompaniya yo‘q. Yevropada E100 kompaniyasi bor, u yoqilg‘i kartalari va pullik yo‘llar uchun to‘lovlar bilan ishlaydi. Ammo uning qamrovi Yevropa, shuningdek, Rossiya va Qozog‘istonni o‘z ichiga oladi. Biz esa O‘zbekiston — Qozog‘iston yo‘nalishiga e’tibor qaratganmiz.

“Silkway Accelerator’da 15-20 ta gipotezani sinab ko‘rdik”

— Loyihani qanday mablag‘ hisobidan rivojlantiryapsiz?

— Hozircha shaxsiy mablag‘larimizdan — men va hamkorimning mablag‘laridan foydalandik. Mahsulotning birinchi versiyasini ishlab chiqish qimmatga tushdi, pivotdan keyingi qayta ishga tushirish ham taxminan shuncha mablag‘ talab qildi.

— Yaqin vaqt ichida investitsiya jalb qilishni rejalashtiryapsizmi?

— Yil oxirigacha $500 minglik investitsiya raundini yopishni rejalashtiryapmiz. Jalb qilingan mablag‘lar mintaqaviy ekspansiya, savdo yo‘nalishini kuchaytirish va mahsulotni rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Avvalo Qirg‘iziston bozoriga chiqishni rejalashtiryapmiz, u yerda allaqachon yuridik shaxsni ro‘yxatdan o‘tkazdik, keyin esa Rossiyaga kengaymoqchimiz. Buning uchun, albatta, jamoani ham kuchaytirishga to‘g‘ri keladi.

— Hozir jamoada kimlar bor?

— Shtatda ikki nafar dasturchi va mijozlarga xizmatlarni rasmiylashtirish hamda bojxona jarayonlaridan o‘tish bilan bog‘liq masalalarni hal qilishda yordam beradigan 6-7 nafar operator tunu kun ishlaydi. Umuman olganda, jamoamiz 19 kishidan iborat. To‘rt nafar xodim Chimkentdagi ofisda ishlaydi, qolganlari O‘zbekistonda faoliyat yuritadi.

— Kompaniyada kimlarning ulushi bor?

— Rasmiy ravishda ikki nafar asoschi bor: men va operatsion boshqaruvda ishtirok etmaydigan hamkorim. O‘z ulushimning aniq hajmini oshkor qilmayman, ammo u nazorat paketligicha qolmoqda.

Bizdan tashqari, kompaniyaning yana uch nafar hammuallifi bor. Bular — loyiha boshidanoq biz bilan birga ishlagan Bobur Nigmonbekov, texnik direktor Pyotr Chijov hamda biznes-farishta Bahrom Abdulqodirov. U ikki yildan ortiq vaqt davomida bizga venchur masalalarida maslahat berib kelmoqda. Yaqinda esa Astana Hub va Google for Startups’ning Silkway Accelerator dasturida ishtirok etganimiz davomida TIRGO’dan opsion oldi.

— Akseleratsiya sizga nima berdi?

— U bizga birdaniga uchta asosiy yo‘nalishda kuchli turtki berdi. Birinchisi — operatsion ishlarni tizimlashtirish. Bu jarayonni hozirgacha ham takomillashtirib kelmoqdamiz.

Ikkinchisi — gipotezalarni tezda sinab ko‘rish ko‘nikmasi. Akseleratsiya davomida 15-20 ta g‘oyani sinab ko‘rdik. Jumladan, deklaratsiyalar uchun SI-vositasini alohida mijozlarga sotish g‘oyasini ham tekshirdik. Uchinchisi — ma’lumotlarga asoslangan holda tezroq va asosliroq qarorlar qabul qilishni o‘rgandik.

— 5 yildan keyin TIRGO’ning kelajagini qanday tasavvur qilasiz?

— Mahsulotni yanada rivojlantirish va faoliyat geografiyasini kengaytirishni istaymiz. Maqsadimiz — TIRGO yuk tashish sohasi uchun xalqaro ekotizimga aylanishi. Shu bilan birga, kelajakda kompaniyani strategik xaridorga sotish imkoniyatini ham istisno qilmayman. Masalan, bu yirik bank, logistika sohasidagi yirik kompaniya yoki IT-ekotizim bo‘lishi mumkin.