O‘zbekistonliklar AQShdagi yuk tashuvchilar uchun SI-xizmatga $500 ming investitsiya jalb qildi
Asror Arabjanov 2021-yilda AQShga Stanford huquq maktabida yuristlik bo‘yicha tahsil olish uchun ketgan, keyinchalik esa Fleetmule SI-startapini ishga tushirgan. Loyiha AQShdagi yuk tashish kompaniyalari uchun haydovchilar, hujjatlar va ruxsatnomalarni tekshirish ishlarini o‘z zimmasiga oladi. Hozirda xizmat orqali 3 mingdan ortiq yuk mashinasi boshqarilmoqda.
Digital Business va Astana Hub’ning “Markaziy Yevroosiyoning 100 ta startap tarixi” qo‘shma loyihasi uchun Asror o‘z xizmati yuk tashish xavfsizligi bo‘yicha mutaxassislarning ishini qanday qilib SI zimmasiga topshirgani, nima sababdan Fleetmule narxlarini oshkor qilmayotgani va qaysi jarayonlarda neyron tarmoqlarga to‘liq erkinlik berib bo‘lmasligi haqida so‘zlab berdi.
“Xususiy kapitalning bunyodkorlik kuchiga ishondim”
– O‘zingiz haqingizda gapirib bersangiz: startapgacha nimalar bilan shug‘ullangansiz?
– Men O‘zbekistondagi kichik shaharcha — Qo‘rg‘ontepadanman. Fermer oilasida ulg‘ayganman, otam mutaxassisligi bo‘yicha zootexnik bo‘lgan. Bolaligim qishloq bolalariga xos mehnat bilan o‘tgan: sigir sog‘ish, go‘ng tozalash, chorva uchun yem-xashak tayyorlash. Ammo birinchi sinfdanoq ingliz tiliga qiziqishim paydo bo‘lgan, shu sababli qo‘shimcha to‘garaklarga qatnashib, mustaqil ravishda ham shug‘ullanganman.
Toshkentdagi Xalqaro Westminster universitetiga o‘qishga kirib, tijorat huquqi yo‘nalishini tanladim. Keyinchalik xalqaro yuridik kompaniyalarda, jumladan, GRATA International’da ishladim.
– Yuridik sohadan biznesga qanday o‘tdingiz?
– Mineral suv ishlab chiqaradigan Chortoq zavodini qurishga qaror qilgan xolding guruhida korporativ yurist bo‘lib ishlardim. Meni ushbu loyihaning bosh direktori etib tayinlashdi. Keyinchalik Khantex Group paxta-to‘qimachilik klasteriga boshqaruvchi hamkorlardan biri sifatida o‘tdim. 2016-yilda davlat oldimizga qat’iy vazifa qo‘ydi: paxta dalalarida bolalar mehnatidan foydalanishni tugatish kerak edi, chunki bu holat mamlakatning xorijdagi imijini salbiy tarzda shakllantirishiga sabab bo‘lardi. John Deere paxta terish kombaynlari olib kelindi va zamonaviy paxta tozalash zavodi qurildi. Natijada Qo‘rg‘ontepa tumani respublikada bu jarayonni 100 foiz mexanizatsiyalashtirgan va majburiy bolalar mehnatiga butunlay barham bergan birinchi hudud bo‘ldi.
Asror Arabjanov
Bu men uchun shaxsiy missiya edi. Chunki onam butun umr o‘qituvchi bo‘lib ishlagan, men esa maktab yillarimda har kuzda u va sinfdoshlarim bilan birga dalalarda paxta terardim.
Bundan tashqari, ushbu loyiha meni xususiy kapitalning bunyodkorlik kuchiga ishontirdi: men biznes to‘g‘ri qo‘llarda bo‘lsa, minglab notijorat va nodavlat tashkilotlardan ko‘ra ko‘proq tizimli o‘zgarishlarni amalga oshira olishiga ishonaman.
Bir necha yildan so‘ng mahalliy imkoniyatlar chegarasiga yetib kelganimni his qildim va tubdan yangi narsani sinab ko‘rishga qaror qildim. AQSh va Buyuk Britaniyaning yetakchi universitetlariga hujjat topshirdim va oxiri Stanford huquq maktabini tanladim.
“Kremniy vodiysidagi texnologik startaplarga yaqinroq bo‘lishni istadim”
– Startaplar olamiga ilk bor qanday kirib keldingiz?
– AQShda Markaziy Osiyodan borganlarning ko‘pchiligi logistika va avtomobil transporti sohasida ishlashiga e’tibor qaratdim. Huquqshunoslik fakultetida tahsil olayotgan paytimizda do‘stlarim bilan tanish bo‘lgan bir nechta yuk tashuvchilarga maslahatlar berardik. Ularning operatsion jarayonlarini o‘rganib, kompaniyalarining back-ofislarida juda katta tartibsizlik borligini ko‘rdik.
Shu tariqa, 2021-2022-yillarda Shohrux Rahmonov va Ma’mur Qodirov bilan birgalikda AQSh yuk tashish bozori uchun ERP va TMS tizimi bo‘lgan Datatruck’ni yaratdik. Bugungi kunda Datatruck allaqachon $12 milliondan ortiq investitsiya jalb qilgan, Series A bosqichidagi investitsiya raundini yopgan va mingdan ortiq logistika kompaniyasiga xizmat ko‘rsatmoqda.
O‘sha paytda yuridik firmada ishlaganim sababli Datatruck rivojiga to‘liq e’tibor qarata olmasdim. Vaqt o‘tishi bilan kundalik operatsion faoliyatdagi ishtirokimni to‘xtatdim va kompaniyadagi ulushimni kamaytirdim.
Biroq baribir texnologik startaplarga yaqinroq bo‘lishni istardim. Masalan, venchur huquqiga ixtisoslashgan yuridik firmadagi hamkasblarim bilan birgalikda ElevenLabs’ning ilk investitsiya raundini huquqiy jihatdan kuzatib bordik. Shuningdek, Stanforddagi yotoqxonadagi xonadoshim Aset Abdualiyev bilan birgalikda Silkroad Innovation Hub’ni ishga tushirdik. G‘oya Markaziy Yevroosiyodan kelgan tadbirkorlarga Kremniy vodiysida relokatsiya, integratsiya, mentorlik va investorlar bilan tanishishda yordam berishdan iborat edi.
Bugungi kunda Silkroad Innovation Hub nufuzli hamjamiyatga aylangan, uning tadbirlarida IT sanoatining taniqli yetakchilari, jumladan, OpenAI’dan Sem Altman va Y Combinator’dan Garri Tan ham ishtirok etadi.
– Nega shundan so‘ng yana o‘zingizning startapingizni ishga tushirishga qaror qildingiz?
– O‘tgan yili hali yosh va kuch-g‘ayratga to‘la ekanligimni, shuning uchun bitta yirik vazifaga e’tibor qaratib, texnologik kompaniya qurishim kerakligini tushundim. Hamkorlarim bilan birgalikda yangi loyihani ishga tushirdik. Dastlab LegalTech segmentida — elektron pochta uchun yurist kabi shartnomalarni tekshiradigan SI-yordamchi mahsulot yaratmoqchi edik.
Biroq shu yil boshida pivot qildik va asosiy e’tiborimizni AQSh yuk tashish sohasida xavfsizlikni nazorat qilish hamda me’yoriy talablarga rioya etilishini ta’minlashga qaratdik. Shu tariqa Fleetmule paydo bo‘ldi.
– Nega yana yuk tashish sohasini tanladingiz?
– AQShda bu soha xavfsizlik talablari sabab qat’iy tartibga solinadi. Agar yuk tashuvchi kompaniyada hujjatlar bilan bog‘liq muammolar yoki qoidabuzarliklar yuzaga kelsa, ular federal tizimda qayd etiladi va kompaniyaning reytingiga ta’sir qiladi. Muayyan bosqichda shu kabi biznes yuk tashish huquqidan mahrum bo‘lishi mumkin.
Shu bilan birga, yuk tashuvchilarning 95 foizi avtoparkida 10 tadan kam yuk mashinasi bo‘lgan kichik kompaniyalardir. Ularga qo‘yiladigan talablar deyarli yirik kompaniyalarnikidek, biroq ular o‘z shtatida yuristlar va komplayens mutaxassislarini saqlay olmaydi. Biz aynan shu bo‘shliqni egallashga qaror qildik.
“SI’ga to‘liq erkinlik berib bo‘lmaydi”
– Fleetmule qanday ishlaydi?
– Bizning platformamiz xavfsizlik va me’yoriy talablarga rioya etilishi uchun mas’ul mutaxassisning ishini avtomatlashtiradi. Avval shartnoma tuzamiz va tizimni mijoz foydalanadigan aloqa kanallariga — elektron pochta, Telegram, WhatsApp, Slack’ka joriy qilamiz.
Keyin kompaniyaga yangi haydovchi ishga kirsa, bizning agentimiz messenjer yoki SMS orqali undan shaxsiy ma’lumotlarini avtomatik ravishda so‘raydi, haydovchilik tarixi haqidagi hisobotni yuklab oladi, shuningdek, uning ma’lumotlarini jinoyatchilikka oid bazalar va terrorizmga qarshi ro‘yxatlar bo‘yicha tekshiradi.
Haydovchining ish tajribasini tasdiqlash uchun agentimiz uning avvalgi bir nechta ish beruvchilarining aloqa ma’lumotlarini topadi va haydovchining tajribasi hamda yo‘l-transport hodisalari haqida ma’lumot so‘raydi. Shundan so‘ng Fleetmule tibbiy tekshiruvlarni tashkil qiladi: chat orqali haydovchidan marshrutning qaysi qismida test topshirish unga qulayligini aniqlaydi, sertifikatlangan laboratoriyani tanlaydi va qabulga yozib qo‘yadi. Natijada ilgari 2-3 kun davom etgan yangi haydovchini ishga qabul qilish va tekshirish jarayoni bir necha daqiqagacha qisqaradi.
Yangi yuk mashinasini sotib olishda ham tizim xuddi shunday ishlaydi: agent uning ma’lumotlarini oladi, bir necha soat ichida yo‘l harakati uchun zarur ruxsatnomalarni rasmiylashtiradi va transport vositasini bir nechta shtatda ro‘yxatdan o‘tkazadi.
Shuningdek, Fleetmule’ni kompaniyaning telefon tizimiga ham integratsiya qilamiz: neyron tarmoq telefon suhbatlarining yozuvlarini tinglaydi va zarur amallarni bajaradi. Masalan, kerakli shaklni yuborishi, sug‘urta kompaniyasini xabardor qilishi, kalendarga vazifa kiritishi va hokazo.
Avtopark rahbari barcha jarayonlarni dashboard orqali ko‘rib turadi va agentga boshqaruvga oid savollar berishi mumkin: “Bu oy haydovchilardan qaysi biri eng ko‘p jarimaga sabab bo‘ldi?”, “Qaysi litsenziyalarning amal qilish muddati bir haftadan keyin tugaydi?”.
– Tadbirkor uchun analitika ham mavjudmi?
– Fleetmule federal tizimda kompaniyaning jarima ballarini kuzatib boradi va uning ko‘rsatkichlarini qariyb 4 millionta amerikalik yuk tashuvchining ma’lumotlari bilan taqqoslaydi. Ushbu ma’lumotlar asosida platforma xavfni oldindan baholaydi. Masalan, muayyan qoidabuzarliklar bartaraf etilmasa, kompaniya reytingi kritik darajadan pastga tushishi va buning oqibatida yuk tashuvchi litsenziyasidan ayrilishi mumkinligi haqida oldindan ogohlantiradi.
– Nega mavjud xizmatlar bu ishni to‘liq avtomatlashtira olmadi?
– Bu sohada tuzilmagan ma’lumotlardan foydalaniladi: haydovchilar bilan suhbatlarning yozuvlari, hajmi katta yuridik shartnomalar, haydovchilik tarixi bo‘yicha ma’lumotnomalar, narkotik testlaridan o‘tganlik haqidagi hujjatlar, davlat organlariga qilinadigan qo‘ng‘iroqlar. Oddiy dasturlar oldindan belgilangan maydonlar va ssenariylar bilan yaxshi ishlaydi, biroq bunday hujjatlar va suhbatlarning mazmunini mustaqil ravishda tushuna olmaydi.
Bundan tashqari, AQShning transport sohasidagi davlat organlari juda eskicha tizimlardan foydalanadi: ayrim shtatlarda hujjatlarni hali ham faks orqali yuborish, ayrim masalalarni esa faqat telefon orqali hal qilish kerak.
LLM’larning paydo bo‘lishi bilan matnlar va suhbatlarni avtomatik ravishda tahlil qilish, ulardan kerakli ma’lumotlarni ajratib olish va keyingi bosqichda qanday harakatni amalga oshirish kerakligini aniqlash imkoniyati paydo bo‘ldi.
– Xavfsizlik masalalarida SI’ga ishonish mumkinmi? Neyron tarmoq haydovchini tekshirgani haqida shunchaki o‘zidan o‘ylab topsa-chi?
– Muhim va xatoga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydigan vazifalar bor. Masalan, hujjatlarni ro‘yxatdan o‘tkazish uchun topshirish, testlarga buyurtma berish, ruxsatnomalarni uzaytirish. Bunday jarayonlarda SI’ga to‘liq erkinlik berib bo‘lmaydi, aks holda u uydirma yoki noto‘g‘ri ma’lumot hosil qilishi mumkin. Shu sababli biz qat’iy belgilangan qariyb 50 ta soha ssenariysini raqamlashtirdik. Ularda SI faqat muayyan funksiyani ishga tushirish uchun buyruq beradi, qolgan barcha ishlarni esa platforma dasturiy ravishda bajaradi. Bu xatolik ehtimolini sezilarli darajada kamaytiradi.
Ammo analitik vazifalarni — qoidabuzarliklarni aniqlash, loglarni tahlil qilish, xulosalar tayyorlashni — SIsiz avtomatlashtirish qiyin, chunki bu yerda tuzilmagan ma’lumotlar bilan ishlashga to‘g‘ri keladi. Bunday holatlarda ichki SI-validatsiya vositalari va inson nazoratidan foydalanamiz.
Murakkab holatlarda qo‘ng‘iroqlar va yozishmalarga xodimlarimiz ham jalb qilinadi — operatsion markazimiz Filippinda joylashgan va hozir u yerda to‘rt nafar doimiy operator ishlaydi. Biroq uzoq muddatli maqsadimiz — barcha murakkab va chegaraviy ssenariylarni bosqichma-bosqich avtomatlashtirish va 1-2 yil ichida komplayens jarayonidagi inson ishtirokini butunlay olib tashlash.
– Agar SI xato qilsa, nima bo‘ladi?
– Masofadan ishlaydigan xodimlari bo‘lgan va istalgan paytda yopilib, yo‘qolib ketishi mumkin bo‘lgan agentliklardan farqli o‘laroq, mijoz oldidagi oqibatlar uchun Fleetmule javob beradi. Professional javobgarligimiz har bir sug‘urta hodisasi uchun $1 milliongacha sug‘urtalangan.
“Startap rivojlanishining dastlabki bosqichida ortiqcha shovqinlarsiz harakat qilish muhim”
– Dastlabki mijozlarni qanday topgansiz?
– AQShda logistika sohasi yopiq muhit hisoblanadi. Hamkorlik qilish haqidagi qarorlar faqat ishonch asosida qabul qilinadi: hech kim internetdagi banner reklama orqali komplayens-ofitser yollamaydi.
Birinchi mijozimni yuk mashinalari kompaniyalari egalari bo‘lgan Telegram guruhidan topdim. Odamlarning audit bilan bog‘liq dolzarb muammolarni qanday muhokama qilayotganini o‘qidim va guruh ishtirokchilaridan biriga shaxsiy xabar orqali murojaat qilib, bu bosh og‘rig‘ini to‘liq o‘z zimmamga olishni taklif qildim.
Hozir mijozlarni organik jalb qilish vositamiz — yuk tashuvchilarning ishonchliligini tekshirish uchun yaratgan bepul mahsulotimiz Searchmule.io. Yuk mashinalari kompaniyalari egalari portalga kirib, yuk tashuvchi yoki brokerning tarixini, qoidabuzarliklarini, xavfsizlik ko‘rsatkichlarini ko‘rish va u bilan ishlash qanchalik ishonchli ekanini baholashlari mumkin.
Bugungi kunda Searchmule.io orqali kuniga 15 mingdan ortiq qidiruv amalga oshiriladi, portal xizmatlaridan allaqachon 400-500 ming noyob yuk tashuvchi foydalangan. Ushbu ma’lumotlardan Fleetmule mijozlarini jalb qilish uchun foydalanamiz: muammolari bor kompaniyalarni aniqlaymiz, ularga qo‘ng‘iroq qilamiz va mahsulotimizni taklif qilamiz.
– Hozir nechta mijozingiz bor? Ularga Fleetmule’dan foydalanish qanday foyda beradi?
– Hozircha bu ma’lumotni oshkor qilmayman, biroq ayni paytda platformamiz orqali boshqarilayotgan yuk mashinalari soni 3 mingdan oshdi.
Foyda masalasiga kelsak, shuni aytishim mumkinki: shtatdagi xavfsizlik bo‘yicha mutaxassisni yollash biznesga yiliga $80-120 mingga tushadi. Fleetmule xizmatlari esa 3-4 baravar arzon.
Agar yirik yuk tashuvchi kompaniyada xavfsizlik bo‘limi mavjud bo‘lsa, tizimimizdan foydalanish samaradorlikni bir necha baravar oshiradi: Fleetmule bilan ishlaydigan bitta mutaxassis bemalol besh kishining ish hajmini uddalay oladi.
Narx jihatidan Fleetmule autsorsing agentliklari xizmatlari bilan deyarli bir xil darajada.
– Startap qancha daromad keltiryapti?
– Hozircha daromad va o‘rtacha chek miqdorini ochiqchasiga e’lon qilmaslikka qat’iy qaror qilganman. Saytimizda ham narxlar ro‘yxati mavjud emas: Fleetmule’ni oddiy tayyor ilova kabi bir tugmani bosib sotib olib bo‘lmaydi. Avval mijozning avtoparkini auditdan o‘tkazamiz, yechimimiz unga mos kelishini tasdiqlaymiz va shundan keyingina individual taklif shakllantiramiz. 500-1000 ta mijozdan iborat bazani shakllantirmagunimizcha, tariflarimiz moslashuvchan va tajriba asosida o‘zgarib boradi.
Agar daromadimiz va o‘sish sur’atlarimiz bilan omma oldida maqtana boshlasak, bu sohaga ortiqcha kapitalni jalb qilamiz va o‘z qo‘limiz bilan o‘zimizga raqobatchilar yaratamiz. Menimcha, startap rivojlanishining dastlabki bosqichida ortiqcha shovqinlarsiz harakat qilish muhim.
“Biz bozorni tez egallab, shu soha uchun asosiy yechimga aylanishimiz kerak”
– Loyihaga hozirgacha qancha mablag‘ kiritildi?
– Pre-seed bosqichida $500 ming jalb qildik. Raund aralash formatda o‘tdi: unda institutsional fondlar — Astana Hub Ventures, IT Park Ventures, Silkroad Angels, shuningdek, loyiha hali g‘oya bosqichida bo‘lganidayoq bizning birinchi investorimizga aylangan Silkroad Innovation Hub ishtirok etdi. Biz uchun nafaqat investitsiyaning o‘zi, balki investorlarning resurslari, aloqalar tarmog‘i va kompaniyalarga chiqish imkoniyati ham muhim.
Masalan, Astana Hub Ventures — Astana Hub’ning venchur fondi — kelishuvdan keyin ham bizni qo‘llab-quvvatlashda davom etmoqda: tadbirlarga taklif qiladi, ularda ishtirok etish va mahsulotimiz haqida gapirish imkoniyatini beradi. Men uchun bu Silkroad Innovation Hub ilgari suradigan g‘oyaning ifodasidir: bir-biri bilan chambarchas bog‘langan kichik va katta hamjamiyatlar bir-birini qo‘llab-quvvatlashi kerak.
Shuningdek, dastlabki angel-investorlarimiz — transport kompaniyalari egalari ham mahsulotimizni joriy qilganidan so‘ng o‘zlari $20-50 ming miqdorida investitsiya kiritishni taklif qilishdi.
– Yana mablag‘ jalb qilasizmi?
– Hozir keyingi investitsiya raundiga tayyorgarlik ko‘ryapmiz. Biz bozorni tez egallab, shu soha uchun asosiy va standart yechimga aylanishimiz kerak. Aks holda, ko‘proq kapital jalb qilib, marketingga agressivroq sarmoya kiritadigan raqobatchilar bizni ortda qoldirishi mumkin.
Investitsiyalar eng kuchli SI-muhandislarni yollash, to‘g‘ridan-to‘g‘ri savdo bo‘limini kengaytirish va yagona ofis ochish uchun kerak. Menimcha, katta natijalarga olib keladigan startaplar faqat asosiy jamoa bir xonada birga o‘tirib, g‘oyalar bilan uzluksiz almashib turganida quriladi.
– Loyihada sizdan tashqari yana kimlar ishlaydi?
– Asoschilar jamoasi uch kishidan iborat. Men 16 yildan ortiq vaqtdan beri do‘st bo‘lgan Akbar Karimov AQShda anchadan beri yashaydi va yuk tashish sohasini juda yaxshi biladi: u broker bo‘lib ishlagan, o‘zining transport kompaniyasiga egalik qilgan va bir necha yil yirik avtoparkda Safety & Compliance bo‘limini boshqargan. U sohaning barcha ichki muammolarini chuqur biladi va mahsulot konsepsiyasining asosiy muallifi bo‘ldi.
Akbar Karimov
Shuningdek, biz bilan zamonaviy SI modellari va avtomatlashtirish vositalarini chuqur tushunadigan kuchli full-stack muhandis Ruzimboy Bekjonov ham ishlaydi.
Bizda shtatdagi product-menejerlar yo‘q. Akbar bilan mijozlar bilan o‘zimiz muloqot qilamiz yoki dasturchilarimizni jarayonga jalb qilamiz. Menimcha, dasturchi buyurtmachining muammosini bevosita eshitishi va vositachilarsiz yechimni o‘zi kod orqali amalga oshira olishi juda muhim.
Shu sababli bizda yangi funksiyalarni ishga tushirish tezligi juda yuqori: agar mijoz biror funksiya so‘rasa, biz oylar davomida texnik topshiriq yozib o‘tirmaymiz, balki 2-3 kun ichida ishlaydigan prototipni ishga tushiramiz.
Ruzimboy Bekjonov
Umuman olganda, kompaniyada asoschilarni ham hisoblaganda 6 kishi ishlaydi. Bundan tashqari, Filippinda biz bilan 4 nafar call-markaz operatori ham hamkorlik qiladi.
– AQShning tartibga soluvchi talablariga amal qilgan holda ishlayotganingizni hisobga olsak, loyihani boshqa mamlakatlarga ham kengaytirishni rejalashtiryapsizmi?
– Hozircha yo‘q. Xitoy, Hindiston yoki Markaziy Osiyo bozorlari mutlaqo boshqacha tashkil etilgan. Bir vaqtning o‘zida bir nechta hududga tarqalishga urinish esa rivojlanishning dastlabki bosqichidagi startap uchun zarur bo‘lgan fokusni yo‘qotishga olib keladi.
Ammo AQSh bozori juda katta: 2026-yilda mamlakatdagi yuk tashish va logistika bozori taxminan $1,43 trillionga baholanmoqda. Bizga ushbu segmentning hatto kichik bir qismini egallashning o‘zi ham ko‘p milliard dollarlik biznes qurish uchun yetarli.
Shu bilan birga, AQShdagi qat’iy tartibga solinadigan boshqa sohalarda ham kengayish uchun ulkan salohiyatni ko‘ryapmiz: qurilish, yo‘lovchi tashish, aviatsiya. Bizning strategik maqsadimiz — avtonom SI-agentlar yordamida turli sohalardagi kompaniyalarning barcha kundalik back-ofis ishlarini o‘z zimmamizga olishdir.