Кыргызстандык программист мектептердеги информатика сабактары үчүн интерактивдүү платформа түзүп, инвесторлордон 415 миң доллар тартты

Таалай Жумабаев Deutsche Bank жана Google компанияларында программист болуп иштеген. 2023-жылы ал корпорациядагы жумушун таштап, билим берүү долбоорлорун өнүктүрүүгө киришкен. IT адистери үчүн ментордук академия түзүүдөн баштаган Таалай кийин мектептердеги информатика сабактары үчүн LUWO интерактивдүү платформасын ишке киргизген. Аны түзүүгө өз каражатынан 350 миң доллар жумшап, инвесторлордон дагы 415 миң доллар тарткан.

Digital Business жана Astana Hub биргелешип уюштурган “Борбордук Евразиянын 100 стартап тарыхы” долбоорунун алкагында Таалай эмне үчүн жылына 500 миң долларлык айлыктан баш тартканын, бир нече айдын ичинде платформага 100дөн ашык мектепти кантип кошконун жана жасалма интеллект доорунда балдарга эмнени үйрөтүү керектигин айтып берди.

“Google компаниясында ыңгайлуу жашоо үчүн бардык шарттар бар болчу. Бирок мен өз эмгегимдин аркасында эмне өзгөрүп жатканын көргүм келди”

– Таалай, өзүңүз тууралуу айтып берсеңиз. Жеке долбоорлоруңузду ишке киргизгенге чейин карьераңыз кандай болду?

– Кыргызстанда төрөлүп, ушул жерде чоңойдум. 2005-жылы Санкт-Петербург мамлекеттик университетинин математика-механика факультетине беш жылдык адистик программа боюнча тапшыргам. Университетти 2011-жылы аяктадым. Окуп жүргөндө Кембридждеги Европалык биоинформатика институтунда (EMBL-EBI) жайкы стажировкадан өтүү үчүн эки жолу баргам. Андан кийин JetBrains компаниясына жумушка орноштум.

2012-жылдын май айында Санкт-Петербургдан Москвага көчүп, Deutsche Bankка ишке кирдим. Ал жерде биржалык маалыматтардын өтө чоң көлөмүн иштетүүчү өнүмдөрдү иштеп чыгуу үчүн жаңы стратегиялык команда түзүлүп жаткан. Дал ошол кезде жогорку жүктөм менен иштеген системаларга кызыгып, кийинки он жылдан ашык убакытты ушул багытка арнадым.

2016-жылы Deutsche Bankтын Нью-Йорктогу кеңсесине ошол эле кызматка которулдум. Ал жерде дагы үч жыл иштеп, грин-карта алдым.

2019-жылы Google компаниясына өтүп, Ad Manager жарнамалык платформасынын Insights & Opportunities командасында иштедим. Биздин кардарлардын арасында Spotify, Disney жана The New York Times сыяктуу ири компаниялар бар болчу. Ал жакта маалыматтардын көлөмү суткасына бир триллион окуяга чейин жетчү. Машиналык окутуунун жардамы менен кардарлар үчүн симуляциялар түзүп, мисалы, сайттын кайсы бир бөлүгүнө видеоролик жайгаштыруу жарнамадан түшкөн кирешени канчалык көбөйтөрүн эсептечүбүз.

– Эмне үчүн Google компаниясынан кетүүнү чечтиңиз?

– Google компаниясында жылына 500 миң долларга чейин киреше тапчумун. Медициналык камсыздандыруу, саякаттоо мүмкүнчүлүктөрү жана жумуш менен жеке жашоонун ортосундагы идеалдуу тең салмактуулук бар эле. Ыңгайлуу жашоо үчүн бардык шарттар түзүлгөн болчу. Бирок мен өз эмгегимдин аркасында так эмне өзгөрүп жатканын көргүм келди.

Instagram баракчамды жүргүзүп, жашоом, жумушум, машыгууларым жана саякаттарым тууралуу жөн гана бөлүшүп турчумун. Бир жолу катталуучуларымдан аларга кандай жардам бере аларымды сурадым. Он чакты адам жооп берип, тажрыйбам менен бөлүшүп, аларга ментор болушумду каалашарын айтышты.

Эртеси эле АКШда GrowthHungry Academy компаниясын ачтым. Дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүндөгү программисттер, тестирлөөчүлөр, DevOps адистери, маалымат таануучулар жана маалымат инженерлери үчүн бир жылдык онлайн-программаны сунуштадым.

Академиянын угуучулары программалоонун негиздерин терең үйрөнүшчү: алгоритмдерди, дискреттик математиканы жана өндүрүштүк программалык камсыздоону иштеп чыгуу принциптерин өздөштүрүшчү. Башка ушул сыяктуу программалардан негизги айырмачылыгы – бардык менторлор Google компаниясында иштеген инженерлер болчу.

Үч айдан ашык убакыт долбоорду Google компаниясындагы жумушум менен катар алып бардым. 2023-жылдын сентябрында академия негизги чыгымдарын өзү жаба баштаганда корпорациядан кеттим.

– Чоңдорго арналган ментордук академиядан мектеп окуучулары үчүн интерактивдүү платформа түзүүгө кантип өттүңүз?

– Бир көйгөйдү байкадым. Тажрыйбалуу инженер келип, көп акча төлөп, ага Google компаниясынын мыкты менторлорун бекитишет. Бирок биз кайра-кайра мектеп программасына кайрылабыз. Натыйжада чоңдор мектепте алышы керек болгон билимдеги кемчиликтерин толуктоо үчүн миңдеген доллар жана көп убакыт коротушат.

Эмне үчүн бул кемчиликтерди чоңойгондо толтурууну күтүшүбүз керек? Аларды мектепте эле жойсо болбойбу? Ушундайча балдар үчүн долбоор түзүү идеясы пайда болду.

2025-жылдын сентябрында GrowthHungry академиясына акыркы топту кабыл алдык. Андан кийин АКШдан Кыргызстанга кайтып келдим.

Жеке мектептердин директорлору жана негиздөөчүлөрү менен сүйлөшө баштадым. Алардын баары информатика сабактарында көйгөйлөр бар экенин айтышты: стандарттар эскирген, күчтүү мугалимдер аз, айрымдары балдарга так эмнени үйрөтүп жатканын өздөрү да толук түшүнүшпөйт.

Мисалы, мугалим жарым жыл Python тилин окутат да, анан жумуштан кетет. Анын ордуна окуу жылынын ортосунда HTML тилин гана билген башка мугалим келет. Натыйжада программа толугу менен өзгөрөт. Бала эмнени үйрөнөрү мектепке кайсы мугалим жумушка келгенине көз каранды болуп калат.

Башында өзүмдүн мектебимди ачкым келген. Атүгүл тааныштарымдын үчөө аны курууга каражат бөлүүгө даяр болушкан. Бирок бир мектеп ачуу башка окуу жайларындагы кырдаалды өзгөртө албайт. Ошондо ар кандай билим берүү мекемелери колдоно ала турган платформаны түзүү идеясы пайда болду.

“Платформаны иштеп чыгууга 350 миң доллар өз каражатымды жумшадым, инвесторлордон дагы 415 миң доллар алдым”

– Социалдык тармактарда платформаны түзүүгө он айдай убакыт кеткенин жазгансыз. Алгачкы прототип качан даяр болду?

– Иштеп чыгууну 2025-жылдын декабрында баштадык. Бир программистти жумушка алып, кодду өзүм да жаздым. Уюштуруу иштерине жубайым жардам берди.

2026-жылдын май айында Бишкектеги “Илим” жеке мектебинде алгачкы сыноо өткөрдүк. Пилоттук долбоор мектептерге мындай продукт керек экенин көрсөттү. Мектептерге презентацияларды өткөргөн алгачкы жумада эле 1700 окуучуну окутуу боюнча алдын ала макулдашууларды алдык.

– Платформаны иштеп чыгууга кеткен чыгымдарды кантип каржыладыңыз? Өз каражатыңызды жумшадыңызбы же инвестиция тарттыңызбы?

– Башында долбоорду өз каражатым жана GrowthHungry компаниясынын ресурстары менен каржыладык.

2026-жылдын май айында мектептердеги презентациялар ийгиликтүү өткөндөн кийин ишкер досторума жана Google компаниясында иштеген тааныш инженерлерге стартапка инвестиция салууну сунуштадым. Бул үчүн SAFE келишимин колдондук.

SAFE – инвестор азыр акча салып, стартаптагы үлүштү кийин, адатта, каржылоонун кийинки раундунда ала турган келишимдин түрү. Инвесторлордун үлүшүн эсептөө үчүн компаниянын баалоосуна 5 миллион долларлык жогорку чек белгиледик. Ушундай жол менен алгачкы 195 миң долларды тарттык.

2026-жылдын июль айына карата мектептерден түшкөн өтүнмөлөрдүн жалпы көлөмү 17 миң окуучуга жетти. Айрым окуу жайлары алдын ала төлөмдүн 30 пайызына чейинкисин да которушту.

Бул этапта SAFE келишимдери боюнча дагы эки инвестициялык келишим түздүк. Бирок бул жолу компаниянын баалоосуна 12 миллион долларлык чек коюлду.

Ташкенттеги CS Angels бизнес-периштелер клубу 100 миң доллар инвестиция салды.

Мындан тышкары, Astana Hub Ventures венчурдук фонду компаниянын 1 пайыздык үлүшү үчүн 120 миң доллар берди. Бул инвестициянын биз үчүн баалуулугу акча менен эле чектелбейт. Казакстан рыногунда жаңы байланыштарды түзүүгө да жардам берет.

Казакстандагы он чакты мектеп платформага кызыгуу көрсөттү. Astana Hub командасы жаңы кардарларды тартууга жана бизнести Казакстанда кеңейтүүгө көмөктөшөт деп үмүттөнөбүз.

Жыйынтыгында, жеке каражатымдан болжол менен 350 миң доллар жумшадым, ал эми инвесторлордон 415 миң доллар тарттым. Платформаны иштеп чыгууга жана ишке киргизүүгө жалпы сумманын ичинен азырынча 500 миң доллардай каражат сарпталды.

– Стартап азыр кайсы жерде жайгашкан жана команда кандай иштейт?

– Башкы компаниябыз АКШнын Делавэр штатында катталган. Кыргызстанда жана Өзбекстанда эки туунду компаниябыз бар.

Азыр командада 20дан ашык кызматкер иштейт: он программист, сатуу, маркетинг бөлүмдөрүнүн кызматкерлери жана өзүбүздүн продакшн-студиябыз бар.

Адистерди дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүнөн жумушка алабыз. Командада Беларусь, Грузия, Россия, Казакстан, Кыргызстан жана Кипрден келген кызматкерлер бар.

Азырынча эч ким бир өлкөгө толук көчүп барып жашоого даяр эмес. Бирок баарыбыз кышты океандын жээгинде өткөрүүгө макулбуз. Ошондуктан жакында команданын он чакты мүчөсү жазга чейин Вьетнамга учуп кетет. Ал жакта чогуу жашап, үзгүлтүксүз хакатон режиминде иштөөнү пландап жатабыз.

“Эгер эртең Илон Маск Марска ракета учурса, эртеси күнү бул окуя мектептеги сабакта каралышы мүмкүн”

– LUWO платформасында окутуу кандай уюштурулган?

– Мугалим LUWO платформасын ачканда анын алдында даяр сабак турат: окуу максаттары, слайддар жана тапшырмалар. Ар бир жолу материалдарды нөлдөн баштап чогултуунун кереги жок.

Сабак учурунда мугалимдин компьютери толук кандуу башкаруу борборуна айланат. Мугалим андан окуучулардын экрандарына слайддарды, интерактивдүү машыктыргычтарды жана тесттерди чыгара алат.

Ошол эле учурда система кайсы окуучу браузердин башка барагына өтүп кеткенин, ким кайсы бир тапшырманы аткарууда кыйналып жатканын реалдуу убакыт режиминде көрсөтөт.

Бала тапшырманы аткарып жатып кыйналышы мүмкүн, бирок унчукпай отуруп, кол көтөрбөйт. Ошентсе да мугалим платформа аркылуу ага жардам керек экенин көрө алат.

– Окуу курстарын ким иштеп чыгат жана кайсы билим берүү стандарттарына таянасыздар?

– Программаны компьютердик илимдер боюнча дүйнөлүк стандарттардын негизинде түзүп жатабыз.

Биз муну Real-Time Curriculum, башкача айтканда, санариптик дүйнө менен кошо өзгөрүп турган окуу программасы деп атайбыз.

Мисалы, эртең Илон Маск Марска ракета учурса, бул окуя кийинки күнү эле мектептеги сабакта каралышы мүмкүн. Балдар менен азыр болуп жаткан окуяларды талкуулоо үчүн окуу китебинин жаңы басылышын күтүүнүн кереги жок.

Командабызда мурда информатика мугалими болуп иштеген, азыр окуу программаларын иштеп чыгуу менен алектенген адис да бар. Мындан тышкары, Гарвард жана MIT университеттеринин эксперттерин кошкондо, сырттан келген методисттер менен дайыма кеңешип турабыз.

Ар бир сабак практикада ондогон текшерүүдөн өтөт. LUWO платформасын колдонгон бардык информатика мугалимдери менен тыгыз байланыштабыз. Алардын пикирлеринин жана сунуштарынын негизинде продуктуну тынымсыз жакшыртып жатабыз.

Мындан тышкары, окуучулардын платформадагы аракеттерин жасалма интеллект агенттери талдайт. Мунун аркасында команда күн сайын сабактарга ондогон оңдоолорду киргизип турат.

– Сиздердин ыкманын мектептердеги салттуу информатика сабактарынан же балдар үчүн программалоо курстарынан негизги айырмасы эмнеде?

– Программалоо курстары балдарды код жазууга үйрөтөт. Бирок он жылдан кийин салттуу код жазган адистерге суроо-талап болобу деген чоң суроо бар.

Биздин максат – ар бир окуучуга фундаменталдык санариптик сабаттуулукту жана критикалык ой жүгүртүүнү үйрөтүү.

Биринчиден, балдарды заманбап санариптик дүйнөдө коопсуз жашоого үйрөтөбүз. Сыр сөздөрдү туура сактоо, интернеттеги алдамчыларды жана дипфейктерди таануу, кибербуллингге каршы туруу, санариптик гигиенаны сактоо жана иштиктүү каттарды туура жазуу сыяктуу көндүмдөргө басым жасайбыз.

Экинчиден, белгилүү бир программалык камсыздоонун баскычтарын жаттатпастан, ар кандай тармакта колдонууга боло турган көндүмдөрдү өнүктүрөбүз.

Мисалы, электрондук жадыбалдарды үйрөнгөндө бала маалыматтарды талдоону, чоң көлөмдөгү маалыматтарды чыпкалоону жана адаттан тыш көрсөткүчтөрдү табууну өздөштүрөт.

Үчүнчүдөн, программалоо жана алгоритмдер системалуу ой жүгүртүүнү өнүктүрүүчү курал катары колдонулат. Бала татаал маселени түшүнүктүү, жөнөкөй кадамдарга бөлүүнү үйрөнөт.

Бул критикалык ой жүгүртүүнү да өнүктүрөт. Ал эми жасалма интеллект доорунда мындай жөндөм өзгөчө маанилүү. Анткени адамдар нейротармактар түзгөн бардык маалыматка сокур ишенип калышы мүмкүн.

Келечекте эң баалуу адистер жасалма интеллекттин жоопторун талдап, андагы ойдон чыгарылган маалыматтарды же логикалык каталарды байкай алгандар болот.

“Мектептер платформаны жакшыртууга жардам беришет, биз болсо алар үчүн бааны беш жылга бекитип беребиз”

– Платформадан киреше алуу модели кандай уюштурулган?

– Башында мектептерге бир окуучу үчүн жылына 20 доллар деген символдук бааны сунуштадык. Бул дээрлик өздүк наркына барабар.

Макулдашуу жөнөкөй: мектептер платформаны чыныгы сабактарда күн сайын сынап, аны текшерүүгө жана жакшыртууга жардам беришет. Биз болсо алар үчүн ушул тарифти беш жыл бою өзгөртпөй сактайбыз.

– Мектептер менен келишим түзүүдө кандай тоскоолдуктарга туш болуп жатасыздар?

– Мугалимдер үчүн платформа алардын ишин кантип өзгөртөрүн түшүнүү маанилүү.

Айрымдары платформа алардын ордун басып калат деп чочулашат. Башкалары сабак өтүүнүн көнүмүш ыкмасын өзгөртүүгө кыйналышат.

Биздин тажрыйбабызда, платформаны бир нече жума колдонгондон кийин алгачкы кооптонуулар көп учурда жоюлат. Мугалим күнүмдүк кайталанма иштерге азыраак убакыт коротуп, окуучуларга көбүрөөк көңүл бура аларын көрөт.

Экинчи кыйынчылык – рынокко продуктунун өзүн жана анын форматын башынан түшүндүрүүгө туура келет.

Мектептер өзүнчө Python видеокурсун же бааларды коюу үчүн электрондук күндөлүктү сатып алууга көнүп калышкан. Ал эми сабакты башкаруучу бирдиктүү интерактивдүү борбордун концепциясын аларга түз көрсөтүп, иш жүзүндө түшүндүрүү керек.

– Учурда LUWO платформасына канча мектеп кошулду?

– Бүгүнкү күндө Кыргызстан, Өзбекстан, Казакстан жана Тажикстандагы 100дөн ашык мектеп платформага кошулган.

26 миң окуучуну камтыган келишимдер түзүлүп, компаниянын эсептерине 140 миң доллар түшкөн.

Көптөгөн мектептер сентябрь айында системаны сынап көрүү үчүн башында 5 пайыздан 30 пайызга чейин алдын ала төлөм жасашкан. Азыр калган суммаларды которуп жатышат.

Ошол эле учурда класстардын тизмелери күн сайын келип жатат. Айрым мектептерде оңдоо иштери кечиксе, башкалары компьютерлерди кошумча сатып алып жатышат.

Календардык жылдын аягына чейин кеминде 30 миң баланы платформага кошуп, болжол менен 500 миң доллар киреше алууну жана операциялык чыгымдарды өз кирешебиз менен жаба турган деңгээлге жетүүнү көздөп жатабыз.

Биздин амбициялуу максатыбыз – 50 миң окуучуга жетүү. Кандай болгон күндө да, сарптала элек инвестициялык каражаттар бар, ошондуктан долбоор каржылык жактан туруктуу.

– LUWO жакынкы эки жылда кандай стратегиялык максаттарды көздөйт?

– Кийинки окуу жылында Казакстан рыногуна кеңири чыгууга даярданып жатабыз.

Ал эми глобалдык максатыбыз – платформанын Борбордук Азиядан тышкары өлкөлөрдө да суроо-талапка ээ экенин далилдөө.

Ноябрь айында Вьетнамдагы мектептер менен жолугушууларды өткөрүп, Сингапурга изилдөө сапарын жасоо пландалууда. Ошол эле учурда Мьянма, Камбоджа, Азербайжан, Грузия жана Сербиядагы окуу жайлары менен сүйлөшүүлөр жүрүп жатат.

Таиланд, Малайзия жана Индонезиянын рынокторун да изилдеп жатабыз. Кышында Жакынкы Чыгыштагы мектептердин иши менен таанышууга барам, ал эми жазында Латын Америкасына сапар пландалууда.

Бул окуу жылындагы башкы милдет – платформаны чыныгы сабактарда сынап, окутуунун жыйынтыктарын өлчөө.

Кеминде он өлкөгө чыгып, жылдык кирешени бир миллион доллардан ашыргандан кийин дүйнөлүк фонддордон инвестиция тартуу үчүн толук кандуу seed-раунд өткөрүү мүмкүнчүлүгүн карайбыз.