Казахстанка придумала, как управлять дронами силой мысли. Ее стартап уже тестируют в США
Дара Туменбаева родом из Алматы. Несколько лет казахстанка строила карьеру за границей и запускала собственные ИИ-проекты. А в этом году создала стартап Black Swan. Команда разрабатывает устройство, которое позволяет управлять дронами с помощью сигналов мозга и движений рук. Продукт уже используют в ивент-индустрии, но главная цель – выйти на государственные оборонные заказы в США.
Для совместного проекта Digital Business и Astana Hub «100 стартап-историй Центральной Азии» Дара рассказала, почему сменила медицинскую сферу на DefenceTech, как именно нейрошлем считывает мысли и зачем стартап проводит зрелищные гонки беспилотников.
«Закрывать глаза и делать вид, что конфликтов нет — детская позиция»
– Расскажите, чем занимались до запуска Black Swan.
– Строила карьеру как инженер-разработчик. Училась в Малайзии, работала в Азии и Европе, в том числе в Amazon в Испании. Было и несколько собственных проектов. Например, запустила стартап в сфере дерматологии и эстетической медицины Doro AI. Работали с клиниками в США, Латинской Америке и Австралии.
Тогда создали платформу, которая позволяла увидеть, как люди будут выглядеть после косметологических процедур. Типичным клиентом был человек, который уже вколол много ботокса и продолжал искать новые способы улучшить внешность.
В какой-то момент поняла, что этот проект — не моя причина просыпаться по утрам. У него был трекшн, клиенты, деньги. Но у меня не было ощущения, что делаю нечто по-настоящему важное. Я дочь врача, и для меня было принципиально важно приносить человеку реальную пользу, а в Doro AI был фокус на внешних изменениях.
Так начала задумываться, куда двигаться дальше, и рассматривала разные направления.
– Что искали в следующем проекте?
– Интересовали технологии, которые помогают лучше понимать состояние человека — уровень фокуса, стресса, внимания. Этот интерес во многом вырос из личного опыта: сталкивалась с депрессией и паническими атаками и разбиралась в том, как работает мозг. Начала смотреть в сторону неинвазивных нейротехнологий — нейроинтерфейсов. Это устройства, которые считывают сигналы мозга снаружи, без операций и вмешательства в тело.
Проще говоря, на голову надевается специальный девайс с сенсорами. Он не «читает мысли» буквально, а фиксирует, в каком состоянии находится человек: сосредоточен, напряжен, расслаблен или отвлекся.
Эти данные можно интерпретировать и использовать на практике — например, чтобы управлять устройствами без кнопок и джойстиков. Внешне это выглядит как движение «силой мысли», но на самом деле речь идет о распознавании волн, которые излучает наша нервная система.
Так появилась идея Black Swan — стартапа, в котором применяем нейроинтерфейсы для управления техникой в условиях военных действий. В первую очередь, речь о FPV-дронах (First Person View – беспилотники с камерой от первого лица – прим. Digital Business).
– От эстетической медицины отказались из-за несовпадения по ценностям. Разве военная индустрия не более неоднозначная сфера, если смотреть на нее с этической точки зрения?
– Осознанно выбрала DefenseTech. Это технологии для оборонной и защитной сферы. Их задача — снизить вероятность ошибки, повысить безопасность людей и устойчивость систем, а не усиливать агрессию.
Раньше старалась держаться подальше от политики и всего, что с этим связано. Но в какой-то момент поняла, что это детская позиция. Легче закрыть глаза и сделать вид, что проблем не существует. Но гораздо важнее понимать, какие конфликты и почему происходят в мире. Тут нельзя быть в нейтралитете. Я свой выбор сделала. В марте началась активная работа с экспертами и сборка первой версии продукта.
Рабочий прототип нейроинтерфейса команда Black Swan собрала примерно за месяц. Взяли существующие BCI-сенсоры (датчики, которые считывают электрическую активность мозга с поверхности головы – прим. Digital Business) и на их основе собрали собственный нейрошлем, который можно было напрямую подключить к дронам. Дальше началась самая сложная часть — обучение системы интерпретировать мозговые сигналы и состояние человека так, чтобы превращать их в понятные команды для техники. Было непросто: аппаратные проекты всегда сложнее программных. Многое не получалось с первого раза — приходилось менять и донастраивать оборудование. В процессе даже разбили пару дронов.
«Никому не советую идти этим путем»
– В чем ограничения традиционного управления дронами и как здесь пилотам помогает Black Swan?
– Оператор видит изображение так, будто находится внутри летного аппарата. Будучи сфокусированным на экране, пилот дрона может допустить критическую ошибку. Проблема особенно проявляется, когда человек использует VR-очки. В этот момент он перестает видеть собственные руки и кнопки. Можно легко перепутать команды — нажать не туда, потерять ориентацию, уронить контроллер или даже упасть самому.
В армии это особенно критично: по данным разных исследований, значительная часть военнослужащих, участвовавших в боевых действиях, сталкивается с ПТСР (посттравматическим стрессовым расстройством – прим. Digital Business). Пилот же работает под постоянным давлением, принимая решения за секунды, и любая ошибка может стоить жизни — не только ему, но и другим.
Гораздо безопаснее и точнее переводить управление либо на мозговые сигналы, либо на сенсорные и жестовые интерфейсы. Вот это мы и обеспечиваем своим нейрошлемом и специальными браслетами.
— В чем уникальность ваших устройств?
– На самом деле неинвазивные нейротехнологии существуют уже больше десяти лет. Внешне это выглядят как легкие нейрошлемы, повязки или обручи на голову с сенсорами, которые считывают электрическую активность мозга через кожу. Их используют в медицине — для работы с депрессией, тревожными расстройствами, нарушениями сна, реабилитацией после травм. Второе большое направление — спорт и eSports. Здесь нейроинтерфейсы применяются для тренировки концентрации, реакции и работы под давлением.
Проблема была в том, что до недавнего времени такие решения стабильно работали в основном в лабораторных условиях. Как только человек начинал двигаться, выходил в шумную среду или испытывал стресс, сигнал искажался. Именно поэтому многие известные стартапы — такие как Neuralink и Synchron — пошли в сторону инвазивных решений, то есть имплантов, которые вживляются в мозг хирургическим путем.
Вместо того, чтобы пытаться «читать чистую мысль», мы сосредоточились на распознавании намерения. Комбинируем сигналы мозга с движениями тела и состоянием человека, а ИИ собирает все это в единую модель управления. Благодаря этому нейроинтерфейс начинает стабильно работать вне лаборатории.
Black Swan — аппаратный стартап, но мы не изобретаем нейрошлем с нуля. Работаем с существующими устройствами, собираем и настраиваем железо под реальные сценарии, а ключевая часть разработки — AI-модель. Именно она объединяет нейросигналы, движения тела и состояние человека в единую систему управления.
– Как это выглядит на практике?
— Как телекинез в реальной жизни. Но никакой магии, только наука: когда человек максимально сосредоточен, доминируют высокочастотные мозговые волны. Система это замечает — и дрон начинает движение. Как только внимание рассеивается, система это фиксирует — и дрон останавливается.
Движения рук используются как дополнительный уровень управления. Сенсоры на запястьях считывают простые и интуитивные действия — поворот руки, направление движения, сжатие или разжатие ладони.
В 95% случаев дрон реагирует именно так, как задумал оператор: останавливается, продолжает движение или выполняет нужную команду без ошибки. В оставшихся 5% случаев команда не исполняется — система фиксирует недостаточный уровень концентрации, резкий стресс или «шум» в сигнале и переводит дрон в безопасный режим. Чаще всего это означает остановку или удержание позиции. Чтобы такого не было, продолжаем работать над точностью AI-модели.
– Уже есть первые пользователи?
– У нас 5 клиентов, которые в пилотном режиме тестируют технологию. Например, одна девушка покупает устройство для организации боев роботов. Есть и те, кто занимается управлением съемкой с дронов на мероприятиях.
Также регулярно проводим в Сан-Франциско гонки беспилотников. Участники по очереди надевают нейрошлем и управляют дроном за счет концентрации внимания: пока человек находится в состоянии фокуса, дрон движется, как только внимание рассеивается — останавливается.
На последнем мероприятии было 30 участников, а выручка составила около $5 тыс. При этом важно, что мы сами не занимаемся организацией. У нас есть сильный партнер, который берет на себя всю операционную часть.
— Как развлекательные соревнования сочетаются с оборонной сферой?
– Ивенты дают данные, которые используем для обучения модели. По сути, каждая гонка — тренировочная площадка для нашей технологии. Сейчас у нас уже около тысячи записей нейроданных разных людей. Они помогают понимать, как дальше развивать и масштабировать технологию.
При этом ключевой фокус проекта – DefenseTech и работа с оборонными и государственными заказчиками.
– Министерства обороны в любой стране довольно закрытые структуры. Как вообще удается с ними взаимодействовать?
— Если честно, это практически нереально. В США государственные оборонные организации почти никогда не работают с основателями-иностранцами. Реалистичных сценариев всего два: либо у тебя действительно уникальная, критически важная технология, которую больше никто не может сделать, либо есть люди, которым доверяют внутри системы.
У нас в команде есть бывший военный. Сейчас он находится в Вашингтоне и помогает выстраивать коммуникацию с ключевыми оборонными структурами США. Даже при этом уровень недоверия очень высокий. Поэтому ключевая задача — не просто показать технологию, а выстроить отношения. Это долгий путь, который требует времени, репутации и правильных людей рядом. Рассчитываю, что до первого контракта пройдет 2-3 года минимум.
Никому не советую идти этим путем. Это сложно, рискованно и требует огромного запаса внутренней устойчивости.
– Что вы можете предложить уникального этим организациям?
– Наша уникальность — в данных и в том, как мы обучаем систему интерпретировать поведение человека в реальных, шумных и стрессовых сценариях. Это и контроль различных устройств, и управление сложной техникой — например, отдельными типами вертолетов, мониторинг давления и пульса человека, который использует наш девайс.
«В 2026 году планируем закрыть pre-seed-раунд на $2 млн»
— Если в долгосрочной перспективе ваша цель — крупные государственные и оборонные структуры, на какую бизнес-модель ориентируетесь? Это один большой контракт, который закрывает все финансовые вопросы, или несколько направлений?
— Основные ожидания действительно связаны с заказами в оборонной сфере. В нашем случае речь в первую очередь идет про Министерство обороны США и его исследовательское агентство DARPA. Для них суммы в $100-200 тыс. на исследование — это, по сути, операционные расходы, разменная монета.
Для нас идеальный сценарий — стратегическое партнерство с американским правительством. Это откроет доступ к крупным контрактам — речь идет уже не о сотнях тысяч, а о миллионных и даже миллиардных бюджетах.
На сегодняшний день у Black Swan есть несколько писем о намерениях. По их условиям, после завершения пилотных проектов, партнеры рассматривают выкуп технологии и поставку порядка 100 устройств.
— За счет чего развивается проект и как обстоят дела с инвестициями?
— До этого проект какое-то время развивался по модели Friends, Family & Fools, то есть за счет личных средств, а также поддержки друзей, семьи и знакомых, которые поверили в нас на ранней стадии. Старались максимально снижать расходы.
Например, выиграла участие в одной стартап-программе среди тысячи кандидатов со всего мира. Это дало доступ к бесплатному жилью, рабочему пространству и лаборатории. Также прошла отбор в программу одного из ведущих в мире B2B-акселераторов AlchemistX и Silicon Valley Residency при поддержке Astana Hub на базе Silkroad Innovation Hub в Кремниевой долине. Она позволила пообщаться с другими фаундерами и экспертами, лучше понять американскую стартап-среду и требования рынка.
Часть затрат покрываем за счет ивентов и первых продаж. Венчурного финансирования пока не получали. Это было бы проще сделать, будь я американкой. Интерес к проекту есть, и он устойчивый — DefenseTech остается актуальной сферой и, скорее всего, станет еще более востребованной в 2026 году.
Сейчас нахожусь в процессе переговоров с инвестором-ангелом с достаточно крупным чеком и сильными связями внутри индустрии. Если говорить о pre-seed-раунде, наш ориентир — около $2 млн. Его планируем закрыть в 2026 году.
— Какие еще планы у стартапа?
— Продолжать проводить гонки дронов каждый месяц. Для меня это еще и способ держать жесткий ритм — с моим СДВГ (синдромом дефицита внимания и гиперактивности – прим. Digital Business) дедлайны работают лучше всего.
Каждый такой ивент — тест, данные и возможность улучшить продукт. Уже на следующей гонке планируем добавить второго участника (пока что запускать в воздух можно только один дрон), усложнить трассу, ввести новые уровни — например, перелет через препятствия.
В долгосрочной перспективе – контракты с Минобороны США и, возможно, переход на продажу обезличенных данных, которые, как известно, «новая нефть». По сути, это новый тип информации о человеческом поведении и мозговой активности в условиях нагрузки. Измерения, которые мы сейчас собираем, станут важным активом Black Swan в ближайшие годы.
Қазақ қызы дрондарды ой күшімен басқарудың амалын тапты. Оның стартапы АҚШ-та сынақтан өтіп жатыр
Дара Түменбаева – Алматының тумасы. Бірнеше жыл бойы шетелде жұмыс істеп, жасанды интеллектке қатысты жеке жобаларын іске қосты. Ал биыл Black Swan атты стартапты құрды. Команда ми сигналдары мен қол қимылы арқылы дрондарды басқаруға мүмкіндік беретін құрылғы жасап жатыр. Өнім қазірдің өзінде ивент-салада қолданылып жүр, бірақ басты мақсат – АҚШ-тағы мемлекеттік қорғаныс тапсырыстарына қол жеткізу.
Digital Business пен Astana Hub бірлескен «Орталық Азияның 100 стартап-тарихы» жобасы аясында Дара не себепті медицина саласынан DefenceTech-ке бет бұрғанын, нейрошлемнің ойды қалай «оқитынын» және стартап не үшін дрон жарысын ұйымдастыратынын айтып берді.
«Ештеңе болмағандай көз жұмып отыру – баланың ұстанымы»
– Black Swan-ды бастамай тұрып немен айналыстыңыз?
– Инженер-әзірлеуші ретінде мансап құрдым. Малайзияда оқыдым, Азия мен Еуропада жұмыс істедім, Испаниядағы Amazon компаниясында еңбек еттім. Сонымен қатар өз жобаларым болды. Мысалы, дерматология және эстетика медицинасы саласындағы Doro AI стартапын іске қостым. АҚШ, Латын Америкасы және Аустралиядағы клиникалармен жұмыс істедік.
Ол кезде косметологиялық процедуралардан кейін адамның қалай көрінетінін алдын ала көрсетуге мүмкіндік беретін платформа жасадық. Біздің әдеттегі клиентіміз – ботоксты көп салдырған, соған қарамастан сырт келбетін одан әрі «жақсартудың» жаңа жолдарын іздеп жүрген адам еді.
Бір сәтте бұл жобаның мені таңертең оятатын мәні жоқ екенін түсіндім. Стартаптың трекшні болды, клиенттері де, табысы да бар еді. Бірақ өзімнің шынымен маңызды бір іспен айналысып жүргенімді сезінбедім. Мен – дәрігердің қызымын, адамға нақты пайда тигізу мен үшін әрдайым маңызды болған. Ал Doro AI-де тек сырт келбетке басымдық берілді.
Содан кейін әрі қарай қай бағытта қозғалатынымды ойлай бастадым, түрлі салаларды қарастырдым.
– Келесі жобадан не іздедіңіз?
– Адамның күйін тереңірек түсінуге көмектесетін технологиялар: зейін деңгейі, күйзеліс, назар қызықтырды. Бұл қызығушылық жеке тәжірибемнен де туды: депрессия мен себепсіз үрейді бастан өткеріп, мидың қалай жұмыс істейтінін зерттедім. Сөйтіп инвазивті емес нейротехнологияларға, яғни нейроинтерфейстерге назар аудардым. Бұл – ота жасамай-ақ, мидың сигналдарын сырттан оқитын құрылғылар.
Қарапайым тілмен айтсақ, басыңа сенсорлары бар арнайы құрылғы киіледі. Ол ойды тура мағынасында «оқымайды», тек адамның қандай күйде екенін: зейін қойып отыр ма, алаңдаулы ма, босаңсыған ба, әлде назары басқа жаққа ауып отыр ма, соны анықтайды.
Осы деректерді талдап, тәжірибеде мысалы, батырма мен джойстиксіз-ақ құрылғыларды басқару үшін қолдануға болады. Сырт көзге бұл «ой күшімен қозғалу» сияқты көрінеді, ал шын мәнінде жүйке жүйеміз тарататын толқындарды тану туралы сөз болып отыр.
Осылайша Black Swan идеясы пайда болды. Бұл – әскери жағдайларда техниканы басқару үшін нейроинтерфейстерді қолданатын стартап. Ең алдымен FPV-дрондар туралы айтып отырмыз (First Person View – бірінші тұлға режиміндегі камерасы бар ұшқышсыз аппараттар – Digital Business ескерт.).
– Эстетика медицинасынан құндылықтар сәйкес келмегендіктен бас тартқаныңызды айттыңыз. Ал әскери индустрия этикалық тұрғыдан одан да даулы сала емес пе?
– Мен DefenceTech-ті саналы түрде таңдадым. Бұл – қорғаныс пен қауіпсіздікке арналған технологиялар. Олардың мақсаты – агрессияны күшейту емес, қателік ықтималдығын азайтып, адамдардың қауіпсіздігін арттыру және жүйелердің тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Бұрын саясаттан және оған қатыстының бәрінен аулақ жүруге тырысатынмын. Бірақ бір кезде мұның балалық ұстаным екенін түсіндім. Көзді жұмып, мәселе жоқ сияқты кейіп таныту оңай. Ал әлемде қандай қақтығыстар болып жатқанын және олардың не себепті туындайтынын түсіну әлдеқайда маңызды. Мұнда бейтарап болу мүмкін емес. Мен өз таңдауымды жасадым. Наурыз айында сарапшылармен белсенді жұмыс басталып, өнімнің алғашқы нұсқасын құрастыруға кірістік.
Black Swan командасы нейроинтерфейстің жұмыс істейтін прототипін шамамен бір айда жинады. Дайын BCI-сенсорларды (мидың электрлі белсенділігін бас терісінен оқитын датчиктер – Digital Business ескерт.) алып, соның негізінде дрондарға тікелей қосуға болатын өзіміздің нейрошлемді жасадық. Одан кейін ең күрделі кезең басталды. Жүйені ми сигналдары мен адамның күйін дұрыс түсініп, оны техникаға түсінікті командаларға айналдыратындай етіп үйрету керек. Бұл оңай болған жоқ: «темірге» қатысты жобалар бағдарламалық өнімдерге қарағанда қашанда күрделірек. Көп нәрсе бір жасағаннан шықпады, жабдықты қайта-қайта өзгертіп, дәлдеуге тура келді. Процесс барысында тіпті бірнеше дронды сындырып та алдық.
«Ешкімге бұл жолды таңдауға кеңес бермеймін»
– Дрондарды әдеттегідей басқарудың қандай шектеулері бар және осы тұста Black Swan пилоттарға қалай көмектеседі?
– Оператор экраннан бейнені ұшатын аппараттың ішінде отырғандай көріп отырады. Экранға бар зейінімен қадалып отырған дрон пилоты кез келген сәтте өрескел қате жіберуі мүмкін. Бұл мәселе әсіресе VR-көзілдірік қолданғанда анық байқалады. Сол кезде адам өз қолын да, түймелерді де көрмей қалады. Командаларды шатастырып алу, дұрыс емес жерді басу, бағдарынан айырылу, контроллерді түсіріп алу немесе тіпті өзі де құлап қалуы оңай.
Әскерде мұның салдары тіпті ауыр. Әртүрлі зерттеулерге сүйенсек, ұрыс қимылдарына қатысқан әскери қызметкерлердің едәуір бөлігі Post-Traumatic Stress Disorder-ға (посттравмалық күйзеліске – Digital Business ескерт.) тап болады. Ал пилот үнемі қысым жағдайында, секундтар ішінде шешім қабылдайды. Кез келген қателік өзінің ғана емес, өзгелердің де өміріне қауіп төндіруі мүмкін.
Сондықтан басқаруды ми сигналдарына немесе сенсорлық әрі ым-ишараға негізделген интерфейстерге көшіру әлдеқайда қауіпсіз әрі дәл. Біздің нейрошлем мен арнайы білезіктеріміз дәл осыны қамтамасыз етеді.
– Құрылғыңыз несімен ерекше?
– Шын мәнінде, инвазивті емес нейротехнологиялар он жылдан астам уақыттан бері бар. Сырттай олар сенсорлары бар жеңіл нейрошлем, бас таңғышы немесе шеңбер секілді көрінеді. Бұл сенсорлар тері арқылы мидың электрлік белсенділігін тіркейді. Мұндай технологиялар медицинада депрессиямен, мазасыздықпен, ұйқы қашу проблемасымен жұмыс істеу үшін, сондай-ақ жарақаттан кейінгі оңалтуда қолданылады. Екінші ірі бағыт – спорт пен eSports. Мұнда нейроинтерфейстер зейінді, реакцияны және қысым жағдайында жұмыс істеу қабілетін жаттықтыру үшін пайдаланылады.
Бірақ мәселе мынада: соңғы уақытқа дейін мұндай шешімдер негізінен тек зертханалық жағдайда тұрақты жұмыс істейтін. Адам қозғала бастағанда, шулы ортаға шыққанда немесе күйзеліске түскенде сигнал бұрмаланып кететін. Сондықтан Neuralink пен Synchron секілді танымал стартаптардың көбі инвазивті шешімдерге, яғни миға хирургиялық жолмен енгізілетін импланттарға бет бұрды.
Біз «таза ойды оқуға» тырысқан жоқпыз, керісінше адамның ниетін тануға мән бердік. Ми сигналдарын дене қимылымен және адамның жалпы күйімен біріктіреміз, ал жасанды интеллект осының бәрін біртұтас басқару моделіне жинайды. Соның арқасында нейроинтерфейс зертханадан тыс, шынайы ортада да тұрақты жұмыс істей бастайды.
Black Swan – аппараттық стартап. Бірақ біз нейрошлемді нөлден ойлап таппаймыз. Қолда бар құрылғылармен жұмыс істеп, «темірді» нақты сценарийлерге бейімдеп, баптаймыз. Ал әзірлемедегі ең басты бөлік – AI-үлгі. Дәл осы модель нейросигналдарды, дене қимылын және адамның күйін бір басқару жүйесіне біріктіреді.
– Іс жүзінде бұл қалай көрінеді?
– Шынайы өмірдегі телекинез сияқты. Бірақ ешқандай сиқыр жоқ, бұл ғылым: адам барынша зейін қойған кезде мида жоғары жиілікті толқындар басым болады. Жүйе соны тіркейді де, дрон қозғала бастайды. Ал зейін шашырай салысымен, жүйе оны да байқайды, сол кезде дрон тоқтайды.
Қол қимылдары басқарудың қосымша деңгейі ретінде қолданылады. Білектегі сенсорлар қолды бұру, қозғалыс бағыты, алақанды қысу немесе жазу сияқты қарапайым әрі интуитивті әрекеттерді оқиды.
95 пайызында дрон оператор ойлағандай әрекет етеді: тоқтайды, қозғалысты жалғастырады немесе қажетті команданы қатесіз орындайды. Қалған 5 пайызда команда орындалмайды, себебі жүйе зейіннің жеткіліксіз екенін, кенет күйзелісті немесе сигналдағы «шуды» анықтап, дронды қауіпсіз режимге ауыстырады. Көбіне бұл – тоқтау немесе орнын ұстап тұру деген сөз. Мұны болдырмай үшін AI-модельдің дәлдігін әлі де жетілдіріп жатырмыз.
– Өнімді қолданып жатқандар бар ма?
– Қазір технологияны пилоттық режимде сынап жатқан 5 клиентіміз бар. Мысалы, бір қыз құрылғыны роботтар жекпе-жегін ұйымдастыру үшін сатып алып отыр. Тағы біреулер іс-шараларда дрон арқылы түсірілімді басқарумен айналысады.
Сан-Францискода ұшқышсыз дрондар жарысын тұрақты түрде өткізіп тұрамыз. Қатысушылар кезек-кезек нейрошлем киіп, дронды зейінін шоғырландыру арқылы басқарады: адам фокус күйінде тұрса – дрон қозғалады, ал көңілі бөлінсе – тоқтайды.
Соңғы іс-шараға 30 адам қатысты, шамамен $5 мың табыс таптық. Маңызды жайт, біз мұны ұйымдастырумен айналыспаймыз. Барлық операциялық жұмысты мойнына алатын мықты серіктесіміз бар.
— Көңіл көтеру форматындағы жарыстардың қорғаныс саласына қатысы қандай?
– Ивенттер бізге модельді үйрету үшін қажет деректер береді. Шын мәнінде, әрбір жарыс – технологиямызға арналған жаттығу алаңы. Қазірдің өзінде әртүрлі адамдан жиналған мыңға жуық нейродерек жазбамыз бар. Солар арқылы технологияны қалай дамыту және ауқымын кеңейту керегін түсінеміз.
Дегенмен, жобаның негізгі бағыты – DefenseTech және қорғаныс пен мемлекеттік тапсырыс берушілермен жұмыс.
– Қорғаныс министрліктері кез келген елде жабық құрылым. Олармен қалай байланыс орнатып жатырсыздар?
– Шынымды айтсам, мүмкін еместей көрінеді. АҚШ-тағы мемлекеттік қорғаныс ұйымдары шетелдік құрылтайшылармен өте сирек жұмыс істейді. Нақты екі ғана жол бар: сенде ешкімде жоқ, аса маңызды бірегей технология болуы керек немесе жүйенің ішінде сенетін адамдарың болуы тиіс.
Біздің командада бұрын әскери қызметте болған маман бар. Қазір ол Вашингтонда, АҚШ-тың негізгі қорғаныс құрылымдарымен байланыс орнатуға көмектесіп жүр. Соған қарамастан сенім деңгейі өте төмен. Сондықтан басты міндет – технологияны жай ғана көрсету емес, қарым-қатынас құру. Бұл – уақытты, беделді және жаныңда дұрыс адамдарды талап ететін ұзақ жол. Алғашқы келісімшартқа дейін кемінде 2-3 жыл өтеді деп ойлаймын.
Ешкімге бұл жолды таңдауға кеңес бермеймін. Өте қиын, тәуекелі көп және үлкен төзімді қажет етеді.
– Осы ұйымдарға қандай бірегей шешім ұсына аласыздар?
– Біздің ерекшелігіміз — деректерде және жүйені адамның мінез-құлқын шынайы, шулы әрі күйзеліс жағдайындағы ортада қалай дұрыс түсіндіруге үйретуімізде. Бұл әртүрлі құрылғыларды басқару да, күрделі техниканы игеру де болуы мүмкін. Мысалы, тікұшақтың жекелеген түрлерін басқару, біздің құрылғыны пайдаланған адамның қан қысымы мен тамыр соғысын бақылау.
«2026 жылы pre-seed раундты $2 млн-ға жабуды жоспарлап отырмыз»
— Ұзақ мерзімді мақсатыңыз ірі мемлекеттік және қорғаныс құрылымдарымен байланысты болса, қандай бизнес-модельге сүйенесіздер? Бұл барлық қаржылық мәселені бірден шешетін бір үлкен келісімшарт па, әлде бірнеше бағыт па?
— Негізгі үміт, расында да, қорғаныс саласындағы тапсырыстарға байланысты. Біздің жағдайда бұл, ең алдымен, АҚШ Қорғаныс министрлігі мен оның зерттеу агенттігі — DARPA. Олар үшін зерттеуге бөлінетін $100-200 мың күнделікті операциялық шығын, болмашы сома.
Біз үшін ең мінсіз сценарий — АҚШ үкіметімен стратегиялық әріптестік орнату. Бұл ірі келісімшарттарға жол ашады. Әңгіме жүз мың емес, миллиондаған, тіпті миллиардтаған бюджеттер туралы болмақ.
Қазіргі таңда Black Swan-ның бірнеше ниет хаты бар. Олардың шарттарына сәйкес, пилоттық жобалар аяқталғаннан кейін серіктестер технологияны сатып алу және шамамен 100 құрылғы жеткізу мүмкіндігін қарастырады.
— Жоба қандай қаражат есебінен дамып жатыр және инвестиция тарту жайы қалай?
— Бір кездерде жоба Friends, Family & Fools моделіне сүйеніп дамыды. Яғни, жеке қаражатымызды, сондай-ақ бастапқы кезеңде бізге сенген достарымыздың, отбасы мүшелерінің және таныстардың қолдауын пайдаландық. Шығынды барынша қысқартуға тырыстық.
Мысалы, әлемнің түкпір-түкпірінен қатысқан мыңдаған үміткердің арасынан бір стартап-бағдарламаға іріктеуден өттім. Соның арқасында тегін баспана, жұмыс кеңістігі және зертханаға қол жеткіздік. Бұдан бөлек, Astana Hub қолдауымен Кремний алқабындағы Silkroad Innovation Hub базасында өткен әлемдегі жетекші B2B-акселераторлардың бірі — AlchemistX пен Silicon Valley Residency бағдарламасына қабылдандым. Бұл тәжірибе басқа фаундерлермен және сарапшылармен араласуға, АҚШ-тағы стартап экожүйесін және нарық талаптарын тереңірек түсінуге мүмкіндік берді.
Шығындардың бір бөлігін ивенттер мен алғашқы сатылымдар есебінен жауып отырмыз. Әзірге венчурлық қаржыландыру алған жоқпыз. Егер америкалық болсам, бұл әлдеқайда оңай болар еді. Дегенмен жобаға деген қызығушылық бар әрі тұрақты. DefenseTech өзекті сала және 2026 жылы оған сұраныс одан әрі арта түсуі мүмкін.
Қазір индустрия ішінде байланысы мықты, ірі чекке дайын періште-инвестормен келіссөздер жүргізіп жатырмын. Pre-seed раунд бойынша мақсатымыз — шамамен $2 млн. Оны 2026 жылы жабуды жоспарлап отырмыз.
— Стартаптың тағы қандай жоспары бар?
— Дрон жарысын ай сайын өткізуді жалғастырамыз. Мен үшін бұл қатаң тәртіп сақтаудың да бір жолы. Менде гипербелсенділік пен зейін жетіспеушілік синдромы бар, сондықтан маған жақсы жұмыс істеу үшін дедлайн керек.
Әрбір мұндай ивент — сынақ, дерек және өнімді жақсартудың мүмкіндігі. Келесі жарыста екінші қатысушыны қосуды жоспарлап отырмыз (қазір тек бір дронды ұшыруға болады), трассаны қиындатып, жаңа деңгейлер енгіземіз. Мысалы, кедергілердің үстінен ұшу секілді элементтер қосылады.
Ұзақ мерзімді жоспарда — АҚШ Қорғаныс министрлігімен келісімшарттарға қол жеткізу бар. Одан бөлек, бүгінде «жаңа мұнай» деп айтылып жүрген, жеке тұлғаға байланбайтын деректерді сату бағытына көшетін шығармыз, бәлкім. Негізі, бұл — жүктеме мен қысым жағдайында адамның қалай әрекет ететіні, миының қалай жұмыс істейтіні туралы мүлде жаңа ақпарат. Қазір жинап жатқан осы өлшемдер алдағы жылдары Black Swan үшін аса құнды активке айналады.
A Woman from Kazakhstan Figured Out How to Control Drones with the Power of Thought. Her Startup Is Already Being Tested in the USA
Dara Tumenbayeva is originally from Almaty. For several years, the Kazakhstani entrepreneur built her career abroad, working on and launching her own AI projects. This year, she founded a startup called Black Swan. Her team is developing a device that makes it possible to control drones using brain signals and hand movements. The product is already being used in the event industry, but the bigger goal is to break into US government defense contracts.
For the joint Digital Business and Astana Hub project «100 Startup Stories of Central Asia», Dara talked about why she switched from medicine to DefenceTech, how the neuro-helmet actually reads brain signals, and why her startup stages spectacular drone races.
«Ignoring conflicts and pretending they don’t exist is childish»
– Can you tell us what you were doing before launching Black Swan?
– I built my career as a software engineer. I studied in Malaysia, then worked across Asia and Europe, including at Amazon in Spain. I also launched a few projects of my own. One of them was a startup in dermatology and aesthetic medicine called Doro AI. We worked with clinics in the US, Latin America, and Australia.
Back then, we built a platform that let people see what they would look like after cosmetic procedures. Our typical client was someone who had already had a lot of Botox and was still looking for new ways to improve their appearance.
At some point, I realized this project just wasn’t my reason to get up in the morning. It had traction, clients, and revenue. But I didn’t feel like I was doing something that truly mattered. I’m the daughter of a doctor, and it was always important to me to bring real value to people. With Doro AI, the focus was on external changes, on appearance. And that didn’t feel meaningful enough to me anymore.
That’s when I started thinking seriously about where to go next and exploring different directions.
– What were you looking for in your next project?
– I was interested in technologies that help better understand a person’s condition. Things like levels of focus, stress, and attention. A lot of that interest came from personal experience. I went through depression and panic attacks and started digging into how the brain actually works. That’s when I began looking into non-invasive neurotechnologies, specifically brain-computer interfaces. These are devices that read brain signals externally, without surgery or any kind of physical intervention.
Put simply, you wear a special device with sensors on your head. It doesn’t literally «read thoughts». Instead, it detects what state a person is in: focused, tense, relaxed, or distracted.
This data can be interpreted and used in practice, for example to control devices without buttons or joysticks. From the outside, it looks like movement powered by thought. In reality, it’s about recognizing the signals produced by our nervous system.
That’s how the idea for Black Swan was born. A startup where we apply brain-computer interfaces to control equipment in combat conditions. First and foremost, we’re talking about FPV drones (First Person View drones equipped with a camera that shows everything from the pilot’s perspective – note by Digital Business).
– You moved away from aesthetic medicine because it didn’t align with your values. But isn’t the defense industry an even more ethically ambiguous space?
– I made a very deliberate choice to move into DefenseTech. These are technologies designed for defense and protection. Their purpose is to reduce the risk of human error, improve safety, and make systems more resilient, not to fuel aggression.
I used to try to stay away from politics and anything connected to it. But at some point, I realized that was a childish position. It’s easier to close your eyes and pretend problems don’t exist. What really matters is understanding what conflicts are happening in the world and why. There’s no such thing as neutrality here. I made my choice. In March, we started actively working with experts and assembling the first version of the product.
The Black Swan team put together a working neurointerface prototype in about a month. We used existing BCI sensors (devices that read the brain’s electrical activity from the surface of the head – note by Digital Business). Based on those, we built our own neuro-helmet that could be connected directly to drones. Then came the hardest part. Training the system to interpret brain signals and a person’s mental state in a way that could be translated into clear commands for the hardware. It wasn’t easy. Hardware projects are always more complicated than software ones. A lot didn’t work on the first try, so we had to keep tweaking and reconfiguring the equipment. At one point, we even crashed a couple of drones in the process.
«I wouldn’t recommend this path to anyone»
– What are the limitations of traditional drone controls, and how does Black Swan help pilots overcome them?
– The operator sees the image as if they were inside the aircraft. When a drone pilot is fully focused on the screen, it’s easy to make a critical mistake. The problem becomes even more pronounced when VR goggles are involved. At that point, the pilot can no longer see their own hands or the controls. It’s easy to mix up commands, press the wrong button, lose orientation, drop the controller, or even lose balance and fall.
In the military, this is especially critical. According to various studies, a significant share of service members who have seen combat experience PTSD (post-traumatic stress disorder – note by Digital Business). A drone pilot operates under constant pressure, making split-second decisions, and any mistake can cost lives. Not just their own, but others’ as well.
It’s much safer and more precise to shift control either to brain signals or to sensory and gesture-based interfaces. That’s exactly what we provide with our neuro-helmet and specialized wristbands.
— What makes your devices unique?
– Non-invasive neurotechnologies have actually been around for more than a decade. They usually look like lightweight neuro-helmets, headbands, or sensor rings worn on the head that read the brain’s electrical activity through the skin. They’re widely used in medicine. For treating depression, anxiety disorders, sleep issues, and for post-injury rehabilitation. Another major area is sports and eSports. There, brain-computer interfaces are used to train focus, reaction time, and performance under pressure.
The problem was that, until recently, these solutions worked reliably mostly in lab conditions. As soon as a person started moving, entered a noisy environment, or experienced stress, the signal became distorted. That’s exactly why many well-known startups, like Neuralink and Synchron, moved toward invasive solutions, implants that are surgically placed directly into the brain.
Instead of trying to «read a pure thought», we focused on recognizing intent. We combine brain signals with body movements and a person’s overall state, and AI brings all of that together into a single control model. That’s what allows the neurointerface to work reliably outside of lab conditions.
Black Swan is a hardware startup, but we’re not reinventing the neuro-helmet from scratch. We work with existing devices, assembling and fine-tuning the hardware for real-world scenarios. The core of the product is the AI model. That’s the piece that brings together neural signals, body movements, and a person’s state into a single control system.
– What does this look like in practice?
— Like real-life telekinesis. But there’s no magic involved, just science. When a person is fully focused, high-frequency brain waves become dominant. The system picks that up, and the drone starts moving. As soon as attention drops, the system detects it, and the drone stops.
Hand movements are used as an additional layer of control. Sensors on the wrists pick up simple, intuitive actions: a turn of the hand, direction of movement, clenching or unclenching the palm.
In about 95% of cases, the drone responds exactly the way the operator intended. It stops, keeps moving, or executes the command correctly. In the remaining 5% of cases, the command doesn’t go through. The system detects insufficient focus, a spike in stress, or «noise» in the signal and switches the drone into a safe mode. Most often, that means stopping or holding position. To reduce those cases, we’re continuing to improve the accuracy of the AI model.
– Do you already have early users?
– We have five clients who are testing the technology in pilot mode. For example, one woman is buying the device to organize robot battles. Others are using it to control drone-based filming at events.
We also regularly host drone races in San Francisco. Participants take turns putting on the neuro-helmet and controlling a drone purely through concentration. As long as a person stays focused, the drone keeps moving. The moment their attention slips, it stops.
At our most recent event, we had 30 participants and generated around $5,000 in revenue. What’s important is that we don’t handle the organization ourselves. We have a strong partner who takes care of all the operational side of things.
— How do entertainment competitions fit together with the defense sector?
– Events give us data that we use to train the model. Essentially, every race becomes a training ground for the technology. Right now, we have around a thousand neurodata recordings from different people. They help us understand how to further develop and scale the technology.
At the same time, the project’s core focus remains DefenseTech and working with defense and government clients.
– Defense ministries in any country tend to be very closed-off institutions. How do you actually manage to work with them?
— To be honest, it’s almost impossible. In the US, government defense organizations rarely work with foreign founders. There are really only two realistic scenarios. Either you have a truly unique, mission-critical technology that no one else can build, or you have people inside the system who are trusted and willing to vouch for you.
We have a former military officer on the team. He’s currently based in Washington, DC and helps us build relationships with key US defense institutions. Even with that, the level of distrust is still very high. That’s why the main challenge isn’t just demonstrating the technology, but building trust and long-term relationships. It’s a slow process that takes time, reputation, and the right people around you.
I expect it will take at least two to three years before we land our first contract.
I wouldn’t recommend this path to anyone. It’s difficult, risky, and requires an enormous amount of inner resilience.
– What can you offer these organizations that’s truly unique?
– Our edge is the data and the way we train the system to interpret human behavior in real-world, noisy, high-stress scenarios. That applies both to controlling different kinds of devices and to operating complex equipment. For example, certain types of helicopters, as well as monitoring a user’s vital signs like blood pressure and heart rate while they’re using our device.
«We’re planning to close a $2 million pre-seed round in 2026»
— If your long-term goal is to work with large government and defense organizations, what business model are you aiming for? Is it one major contract that covers everything financially, or multiple streams?
— Our main expectations are indeed tied to defense-sector contracts. In our case, we’re primarily talking about the US Department of Defense and its research agency, DARPA. For them, amounts like $100,000 to $200,000 for research are essentially operational expenses. Almost pocket change.
For us, the ideal scenario is a strategic partnership with the US government. That would open the door to major contracts. Not hundreds of thousands anymore, but budgets in the millions and even billions.
As of today, Black Swan has several letters of intent. Under their terms, once the pilot projects are completed, partners are considering buying out the technology and ordering around 100 devices.
— What’s the project currently running on, and what does the investment situation look like?
— For a while, the project was developed using the Friends, Family & Fools model. That means personal funds, plus support from friends, family, and people close to us who believed in the idea at a very early stage. We tried to keep costs as low as possible.
For example, I won a spot in one startup program, beating out around a thousand applicants from all over the world. That gave me access to free housing, a workspace, and a lab.I was also accepted into AlchemistX, one of the world’s leading B2B accelerators, as well as the Silicon Valley Residency program, supported by Astana Hub and hosted at Silkroad Innovation Hub in Silicon Valley. The program made it possible to connect with other founders and experts, and to get a much better understanding of the US startup ecosystem and market expectations.
We’re covering part of the costs through events and our first sales. We haven’t raised venture funding yet. That would definitely be easier if I were American. There is interest in the project, and it’s been consistent. DefenseTech remains a highly relevant field and will most likely become even more in demand in 2026.
Right now, I’m in talks with an angel investor who has a fairly large check size and strong connections within the industry. When it comes to the pre-seed round, our target is around $2 million. We’re planning to close it in 2026.
— What other plans does the startup have?
— We plan to keep hosting drone races every month. For me personally, it’s also a way to stay in a strict rhythm. With my ADHD (attention deficit hyperactivity disorder – note by Digital Business), deadlines work better than anything else.
Each event is a test, a source of data, and a chance to improve the product. At the next race, we’re planning to add a second participant. Right now, only one drone can be in the air at a time. We also want to make the course more challenging and introduce new levels, like flying over obstacles.
In the long run, the goal is contracts with the US Department of Defense and possibly a shift toward selling anonymized data. Data that, as they say, is the new oil. Essentially, this is a new type of insight into human behavior and brain activity under stress. The measurements we’re collecting now will become one of Black Swan’s most valuable assets in the years ahead.